اولویّت

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



حقّ تقدّم همچنین افضلیّت را اولویّت می‌گویند و اولویّت به معنای اول در بابهایی همچون طهارت، صلات، رهن، نکاح و احیاء موات آمده است و معنای دوم در باب صلات آمده است.
اولویّت به معنای اول، اولویّت تعیینیّه است؛ یعنی تنها، صاحب اولویّت حق انجام دادن عمل را دارد و دیگران جز با اذن او نمی‏توانند اقدام به آن عمل کنند؛ ولی به معنای دوم، اذن صاحب اولویّت لازم نیست و پیشی گرفتن دیگران بر او جایز است؛ گرچه صاحب اولویّت برای انجام دادن آن عمل سزاوارتر است.


الویت درازدواج دختر

[ویرایش]

اگر هریک از پدر و جدّ پدری ـ که در شوهر دادن دختر نابالغ و نیز بنابرقول گروهی، بالغ باکرهولایت دارند ـ شوهری را برای دختر برگزینند، برگزیده جدّ مقدّم است، به شرط آنکه هر دو عقد در یک زمان انجام شده باشد. در صورت تقدیم و تأخیر، عقد کسی صحیح است که زودتر جاری شده باشد.

شیردهی و حضانت

[ویرایش]

مادر نوزاد در شیردادن به او ـ در صورتی که مجّانی شیر دهد و یا قیمتی همسان قیمت دیگران طلب نماید ـ بر دیگران اولویّت دارد وگرنه، پدر حق دارد کودک را به دیگری واگذار کند. در این صورت، حق حضانت نیز از مادر ساقط می‏شود.
مادر در صورتی که مسلمان، آزاد و عاقل باشد و با مردی دیگر ازدواج نکرده باشد، برای حضانت کودک در دوران شیردهی (دو سال)؛ چه پسر و چه دختر اولویّت دارد، و اگر فرزند دختر باشد، بنابر قول مشهور تا سنّ هفت‏سالگی، برای حضانت او اولویّت دارد و پس از آن، پدر اولویّت خواهد داشت، مگر کودک بی پدر، که باز هم مادر، در حضانت، بر وصیّ پدر و دیگر نزدیکان او، حتّی پدر و مادر میّت اولویّت دارد.

الویت مرتهن در استیفای دین (رهن)

[ویرایش]

در صورتی که رهن گذارنده (راهن) مفلّس شود یا بمیرد، رهن گیرنده (مرتهن) در استیفای دین خود از مال رهنی، بر دیگر طلبکاران اولویّت دارد.

الویت در مکان نشستن مسجد

[ویرایش]

کسی که زودتر از دیگران در مکانی از مسجد نشسته، نسبت به آن مکان بر دیگران اولویّت دارد. همچنین اگر با نیّت بازگشت، آن جا را ترک کند و به نشانه آن چیزی به جای خود بگذارد.

تحجیر

[ویرایش]

تحجیر مفید حق اولویّت است.

صلات

[ویرایش]

امام معصوم در امامت جماعت بر همه، حتّی امام راتب و صاحب منزل اولویّت دارد.

اولویت در معنای دوم

[ویرایش]

امام راتب و صاحب منزل در امامت جماعت بر دیگران اولویّت دارند، حتّی اگر دیگری در
قرائت و فقاهت افضل از آن دو باشد، مگر نایب امام معصوم علیه السّلام که بر آن دو نیز اولویّت دارد و تقدّم دیگران مکروه است، مگر با اذن آنها.بنابر قولی، هاشمی (سید قرشی) بر غیر هاشمی که در سایر شرایط با او مساوی است اولویّت دارد.
در تجهیزمیت، مشهور آن است که شوهر نسبت به همسر، و در غیر زوجین، هرکس که به ارث میّت سزاوارتر است، اولویّت دارد؛ لیکن در اینکه این اولویّت لزومی است، به این معنا که دیگران بدون اذن ولیّ میّت حق تجهیز میّت را ندارند یا غیر لزومی، به معنای افضلیّت، که نیازی به اذن ندارد، بلکه با منع ولیّ نیز صحیح است، لیکن ولیّ سزاوارتر می‏باشد، اختلاف است.




پانویس

[ویرایش]
 
۱. جواهر الکلام ج۲۹، ص۲۰۸-۲۱۰.    
۲. جواهر الکلام ج۳۱، ص۲۸۰-۲۸۱.    
۳. جواهر الکلام ج۳۱، ص۲۸۳-۲۹۳.    
۴. جواهر الکلام ج۲۵، ص۱۷۳.    
۵. جواهر الکلام ج۳۸، ص۸۸-۹۱.    
۶. جواهر الکلام ج۳۸، ص۵۶.    
۷. جواهر الکلام ج۱۳، ص۳۴۸.    
۸. جواهر الکلام ج۱۳، ص۳۴۸-۳۵۱.    
۹. مستمسک العروة ج۷، ص۳۴۴.    
۱۰. التنقیح(الطهارة)ج۸، ص۶۱.    
۱۱. جواهر الکلام ج۴، ص۳۱.    
۱۲. مستند الشیعة ج۳، ص۸۷.    
۱۳. الحدائق الناضرة ج۳، ص۳۷۷.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۵۷-۷۵۹.    



جعبه ابزار