صفت

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



صفت :وصف بيان کننده چگونگى موصوف خود در علم ادب و بلاغت است.


تعریف صفت

[ویرایش]

صفت که آن را "نعت " هم مى گویند تابعى است که چگونگى موصوف (متبوع) خود را بیان مى کند.

تعریف تابع

[ویرایش]

تابع کلمه اى است که در اعراب استقلال ندارد بلکه اعراب آن، تابع کلمه دیگرى است که آن را متبوع مى گویند چنانکه صفت در اعراب،تابع و مانند موصوف است ؛ مثلاً اگر موصوف فاعل باشد و مرفوع، صفت نیز مرفوع مى گردد.

حالات مختلف صفت

[ویرایش]

اگر صفت براى موصوفى نکره باشد آن را تخصیص مى زند مانند : "فتحریر رقبة مؤمنة".
و اگر صفت براى موصوفى معرفه باشد آن را توضیح مى دهد مانند : " و رسوله النبى الأمّی".

فایده آوردن صفت در کلام

[ویرایش]

تخصیص و توبیخ از مهمترین اغراض آوردن صفت در کلام است . برخى اغراض دیگر عبارت است از : مدح و ثنا (بسم الله الرحمن الرحیم)، سرزنش (فاستعذ بالله من الشیطان الرجیم) .
، تأکید (لا تتخذوا الهین اثنین).
، مبالغه (فجعلناه هباءً منثوراً).

قواعدصفت

[ویرایش]

۱ - هیچ گاه بعد از صفت خاص، صفت عام نمى آید؛نمى توانیم بگوئیم : " هذا رجل فصیح متکلم "،زیرا متکلم اعم است از فصیح و غیر فصیح . ۲ - صفت براى تقیید نمى آید بلکه به صورت صفت لازم فعل مى آید؛ مانند : "و یقتلون النبیین بغیر الحق".
گاهى بین صفت و موصوف چیزهایى فاصله مى شود مانند معمول صفت در : "فاذاهم جمیع لدینا محضرون".
در این آیه "لدینا" معمول "محضرون". است که بین صفت و موصوف فاصله شده است ؛ ۴ - گاهى صفت براى عمومیت بخشیدن مى آید، مانند : "کلوا من ثمره اذا اثمر".
که"اذا اثمر" صفت است و براى عمومیت بخشى آمده است ؛۵ - هرگاه چند صفت براى موصوف واحدى بیاید گاهى بدون حرف عطف مى آید مانند: "ولا تطع کل حلاّف مهین همّاز مشّاء بنمیم".
وگاهى با حرف عطف مانند: سبح اسم ربک الاعلى •الذى خلق فسوى •و الذى قدر فهدی" .
؛ ۶ - گاهى براى موصوف جمع، صفت مفرد آورده مى شود، مانند : "ممن خلق الارض و السموات العلی".
کلمه "السموات " جمع است و موصوف "العلی" که مفرد است صفت آن قرارگرفته است ؛۷ - گاهى بر سر جمله اى که صفت واقع شده "واو" داخل مى شود مانند: "و ما اهلکنا من قریة الا ولها کتاب معلوم."
جمله "و لها کتاب معلوم" صفت براى "قریه" است .

پانویس

[ویرایش]
 
۱. نساء/سوره۴، آیه۹۲.    
۲. اعراف/سوره۷، آیه۱۵۸.    
۳. نحل/سوره۱۶، آیه۹۸.    
۴. نحل/سوره۱۶، آیه۵۱.    
۵. فرقان/سوره۲۵، آیه۲۳.    
۶. بقره/سوره۲، آیه۶۱.    
۷. یس/سوره۳۶، آیه۵۳.    
۸. انعام/سوره۶، آیه۱۴۱.    
۹. قلم/سوره۶۸،آیه۱۰-۱۱.    
۱۰. اعلی/سوره۸۷، ۱-۳.    
۱۱. طه/سوره۲۰، آیه۴.    
۱۲. حجر/سوره۱۵، آیه۴.    


مستندات مقاله

[ویرایش]

زركشی،محمد بن بهادر،البرهان فى علوم القرآن،ج۲،ص۴۳۷-۴۶۶ .
سیوطی،عبد الرحمان بن ابی بكر،الاتقان فى علوم القرآن،ج۳،ص۲۳۳-۲۲۶ .
خرمشاهی،بهاء الدین،دانش نامه قرآن وقرآن پژوهى،ج۲،ص۲۲۴۶-۲۲۴۷.

منبع

[ویرایش]

مرکز اطلاعات واسناداسلامی.    



جعبه ابزار