ضمایر قرآن

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ضمایرقرآن: الفاظ جایگزین اسم می باشد.


معنای ضمیر

[ویرایش]

ضمیر کلمه ای است که به جاى اسم مى آید.

فایده ضمیر

[ویرایش]

فایده آن اختصار کلام و جلوگیرى از تکرار اسم است .

دلالتهای ضمیر

[ویرایش]


← دلالت ضمیر برمتکلم


ضمیر که کوفیان به آن کنایه یا مکنی نیز مى گویند کلمه اى است که یا بر متکلم دلالت مى کند مثل "انا" در "انى انا ربک ...؛ من پروردگار توأم.

← دلالت ضمیر بر غایت


یا بر غایب دلالت دارد مانند "هو" در : "و هو الذى خلق السموات والارض بالحق و...؛ و اوست خدایی که آسمان ها و زمین را به حق آفرید.

← دلالت ضمیر برمخاطب


یا بر مخاطب مثل "انت " در : "قلنا لا تخف انک انت الاعلی؛ ما گفتیم اى موسی مترس که تو بر آن ها همیشه غلبه و برترى خواهى داشت .

تقسیمات ضمیر

[ویرایش]

درتقسیمى دیگر ضمیر یا بارز است یا مستتر.

← ضمیر بارز


ضمیر بارز آن است که صورتش در لفظ پیدا باشد، مانند: "لأقطعن ایدیکم؛ البته دستانتان را قطع خواهم کرد.
دراین آیه ضمیر "کم" بارز است .

← ضمیر مستتر


ضمیر مستتر آن است که در لفظ نشانى از ضمیر نباشد، مانند: "وانذر عشیرتک الاقربین؛ و خاندان و خویشاوندت را هشدار ده.
ضمیر "انت " در فعل "انذر" مستتر است .نیز ر.ک: ضمیر فصل ، ضمیر شأن و ضمیرقصه، قواعد ضمایر

پانویس

[ویرایش]
 
۱. طه/سوره۲۰، آیه۱۲.    
۲. انعام/سوره۶، آیه۷۳.    
۳. طه/سوره۲۰، آیه۶۸.    
۴. شعراء/سوره۲۶، آیه۴۹.    
۵. شعراء/سوره۲۶، آیه۲۱۴.    


مستندات مقاله

[ویرایش]

سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بكر، الاتقان فى علوم القرآن، ج۲، ص۳۳۴-۳۴۴.
كمالی دزفولی، علی، قرآن ثقل اكبر، ص۲۳۹-۳۴۸.
بستانی، بطرس، محیط المحیط قاموس مطول للغة العربیة، ص۵۳۹.

منبع

[ویرایش]

مرکز اطلاعات ومدارک اسلامی.    



جعبه ابزار