محل درآمد زندگی پیامبر بعد از بعثت

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: ،
بعثتبعثت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم) یا برانگیخته شدن آن حضرت به مقام رسالت، مهم‌ترین فراز از تاریخ اسلام است که به عنوان حادثه‌ای بس بزرگ و عظیم نقش مهم و تأثیرگذاری در سرنوشت انسان‌ها داشته است
، مخارج زندگی، کشاورزی، خدیجه، شغل، غنائم جنگی،
خمسخُمس در اصطلاح شرع، حقی است که خروج آن از مال، واجب بوده و به دو قمست تقسیم می‌شود که یک قسمت آن سهم امام علیه السلام است و قسمت دیگر آن سهم سادات می‌باشد که به توضیح آن می‌پردازیم
.

پرسش: ‌محل درآمد پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بعد از بعثت، از چه راه‌هایی بوده و حضرت چگونه امرار معاش می‌کردند؟

پاسخ اجمالی: گزارش‌های تاریخی نشانگر آن است که حضرت محمد (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) قبل از پیامبری، از تلاش برای کسب معاش متوسط دریغ نمی‌فرمودند؛ اما معاش زندگی ایشان در دوران پیامبری و بعد از بعثت با چند روش اداره می‌شد، از جمله: اموال حضرت خدیجه؛ هدایای مردمی؛ ،
فیءفَی‏ءبمعنای بازگشت می باشد
، غنائم جنگی و خمس؛
مزارعهمزارعه در لغت از ریشه (زرع) مصدر باب مفاعله به معنای با همدیگر كاشتن می­باشد
؛ کشاورزی؛ بازرگانی؛ چوپانی؛ کارهای منزل.


کسب معاش پیامبر بعد از بعثت



گزارش‌های تاریخی نشانگر آن است که حضرت محمد (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) قبل از پیامبری، از تلاش برای کسب معاش متوسط دریغ نمی‌فرمودند؛ اما این‌که زندگی حضرت بعد از نبوت چگونه تامین می‌شد، باید گفت که معاش زندگی ایشان در دوران پیامبری با چند روش اداره می‌شد که در ذیل به برخی از آنها اشاره می‌شود.

اموال حضرت خدیجه



حضرت خدیجه (سلام‌الله‌علیها) که در آغاز بعثت، به رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) ایمان آورد، با اموال و ثروت خویش ایشان را در امر
تبلیغتبلیغ، رساندن مجموعه اطلاعاتی به مخاطب به منظور اقناع و برانگیختن احساسات او به سود یا بر ضد یک موضوع است
رسالت نیز یاری داد. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در این زمینه می‌فرماید: «هیچ مالی هرگز مانند مال خدیجه به من سود نرساند.» اموال حضرت خدیجه (سلام‌الله‌علیها) تا سال هجرت (ماه سال سیزدهم بعثت) باقی بود. این کمک مالی در زمان‌های خاصی، مانند دوران محاصره
شعب ابی‌طالبشعب از نظر لغوی به معنای شکاف میان کوه و جمع آن شعاب است
بسیار برای حضرت مفید بود.

هدایای مردمی



یکی از درآمدهای پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) هدایایی بود که مردم به آن‌ حضرت می‌دادند. به عنوان نمونه؛ یکی از عالمان یهودی به نام مُخَیریق که دارای اموال زیادی بود، کرد اموال ایشان به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) اختصاص دارد و هر گونه می‌خواهد در آن مصرف کند. هنگام ورود پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به
مدینهمدینه یکی از شهرهای اصلی کشور عربستان هست
، هفت
باغباغ‌، محوطه‌ای‌ غالباً محصور، ساخته انسان‌ با بهره‌گیری‌ از گل‌ و گیاه‌، درخت‌، آب‌ و بناهای‌ ویژه‌ که‌ بر قواعد هندسی‌ و باورها مبتنی‌ است‌
خود را به ایشان بخشید. این اموال در اختیار پیامبر قرار گرفت که اکثر صدقات پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در مدینه از این اموال بود.

انفال، فیء، غنائم جنگی و خمس



در روایات، برخی از اموال را مختص به پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) می‌دانند.
انفال، اموالی است که از
دار الحربدار الحَرب، دارالکفر، دار الشرک و بلاد حرب همگی به یک معنی یعنی سرزمین کافران می‌باشند و مقابل آن عنوان دار الاسلام قرار دارد؛ از عنوان دار الحرب در بابهای صلات، خمس، جهاد، تجارت، عتق، لقطه و دیات سخن گفته‌اند
بدون جنگ گرفته می‌شود. همچنین‌ سرزمینی که اهلش آن‌را ترک کرده و از آن
هجرتهجرت_ که از آن به مهاجرت نیز تعبیر شده_ به معنای جدایی است
می‌کنند، «فی‌ء» نامیده می‌شود، و میراث کسی که وارثی نداشته باشد، سرزمین و اموالی که پادشاهان به این و آن می‌بخشیدند- در صورتی که صاحب آن شناخته نشود-، بیشه‌زارها و جنگل‌ها و درّه‌ها و سرزمین‌های موات که همه اینها از آنِ
خداآفرینندۀ جهان هستی را خدا گویند
و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و بعد از او برای کسی است که قائم مقام او است، و او آن‌را در هر راه که مصلحت خویش و مصلحت مردمی که تحت تکفل او هستند ببیند، مصرف خواهد کرد.
در روایت دیگر وارد شده است که «غنائم
بدربدر نام سه غزوه در صدر اسلام است: بدر اولی یا غزوه سَفَوان، بدر کبری یا بدر القتال و بدر‌الموعد؛ ولی اگر به صورت مطلق به کار رود، مورد دوم منظور است
مخصوص پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بود»، اما با وجود این‌که این اموال مختص به آن‌ حضرت بود، از روی تفضّل آن‌را در میان جنگ‌جویان تقسیم می‌کردند.
همچنین طبق آیه «هر گونه غنیمتی - غنائم جنگی و غیر آن- به شما رسد، خمس آن برای خدا و برای پیامبر و برای ذی القربی و یتیمان و مسکینان و واماندگان در راه است»، پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) می‌توانست مقداری از درآمد زندگی خویش را از این راه تامین کند.

مزارعه



از درباره مزارعه سؤال شد، و امام (علیه‌السّلام) فرمود: «... هنگامی که اهل
خیبرخیبر منطقه‌ای در شمال مدینه است
نزد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) آمدند، آن‌ حضرت سرزمین خیبر را به آنان تحویل داد تا آن‌را آباد کنند و نصف محصول آن متعلق به آنها باشد (و نصف دیگر برای پیامبر).»
البته مشخص است که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) تمام سود حاصله را در راستای مصارف شخصی خود هزینه نمی‌کردند، اما با این وجود، طبیعی بود که حضرت به‌ اندازه یکی از عادی از آن بهره جویند.

بازرگانی



با توجه به تجربه‌ای که آن‌ حضرت در زمان شرکت در کاروان تجاری حضرت خدیجه (سلام‌الله‌علیها) به دست آورده بود، گاهی به این کار نیز مبادرت می‌ورزید. در روایتی می‌خوانیم:
روزی رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از منزل
عائشهعایشه همسر رسول اکرم، دختر "ابوبکر بن ‌ابی‌قحافه" است
بیرون آمد و با مردی اعرابی روبرو گشت که ماده شتری همراه داشت و گفت: ‌ای محمّد! این
شترشتر حیوانی معروف است و از آن در ابواب مختلف فقهی، مانند طهارت، صلات، زکات، حج، جهاد، تجارت، اطعمه و اشربه و دیات نام برده‏اند
را از من می‌خری؟ حضرت فرمود: «آری، به چند می‌فروشی؟» گفت: به دویست
درهمدرهم نوعی پول که از جنس نقره ساخته می شده است
، …

چوپانی



امام صادق (علیه‌السّلام) فرمود: «خداوند متعال پیغمبری را مبعوث نفرمودند؛ مگر آن‌که او را به شغل چوپانی -در اوائل عمر- واداشته است‌.» پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) قبل از بعثت، به صورت مستقیم به این فعالیت اقتصادی مشغول بودند، اما بعد از رسیدن به مقام رسالت با واسطه این شغل را ادامه دادند؛ واقدی در این‌باره می‌نویسد: «عیینه بن حصن به همراه چهل سوار بر شتران رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) شبیخون زده و آنها را به غنیمت گرفته است.» این روایت نشان می‌دهد که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) شترانی داشت و به چوپان‌ها می‌دادند تا به
چراگاهچراگاه به زمین مناسب برای چریدن حیوانات علف خوار می گویند
ببرند.

کشاورزی



پس از
هجرت پیامبررسول گرامی اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در سال چهارم بعثت دعوت توحیدی خود را علنی کرد، در نتیجه مشرکان متعصب قریش به مقابله برخواستند و با به اوج رساندن شکنجه‌ها شهر مکه به محیطی پر خفقان و مرگ بار مبدل گشت
(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به مدینه، مردم آن‌جا زمین‌هایی را در اختیار رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) قرار دادند و حضرت در آن زمین‌ها کشاورزی و باغبانی می‌کردند. در این‌باره روایاتی در دست است که به برخی از عملکردهای پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در مزارع و باغ‌ها اشاره می‌کند.
در حدیثی آمده است: «چیزی برای خدا محبوب‌تر از کشاورزی نیست و خداوند جز که خیاط بود، همه پیامبران را کشاورز مبعوث ساخته است.» با توجه به این حدیث؛ همه پیامبران کشاورزی کرده و از حاصل دسترنج خویش امرار معاش می‌کردند.

کارهای منزل



یکی از فعالیت‌های مهم اقتصادی برای تنظیم معاش، آن است که انسان برخی از کارهای خانه را به جای آن‌که به دیگران سپرده و دستمزدی به آنان پرداخت کند، خود متکفل آن شده و از این راه در هزینه‌ها صرفه‌جویی کند. در همین راستا پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نیز در کنار کارهای مهم رسالت و نیز برخی فعالیت‌های اقتصادی، جامه‌ خود را خودشان می‌دوختند، کفششان را وصله می‌کرد، به‌گونه‌ای که بیشتر کار آن‌ حضرت در خانه خیاطی بود و...
[۱۷] ورام بن ابی‌فراس، مسعود بن عیسی‌، مجموعة ورّام‌، ج‌۱، ص۴۱، قم، مکتبة فقیه، چاپ اول، ۱۴۱۰ق‌.


پانویس


 
۱. طوسی، محمد بن حسن‌، امالی‌، ص۴۶۸، قم، دار الثقافة، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.    
۲. طوسی‌، محمد بن حسن‌، تلخیص الشافی‌، محقق، بحر العلوم، حسین، ج‌۳، ص۲۳۷، قم، المحبین‌، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.    
۳. طبرسی، فضل بن حسن، ‌ اعلام الوری باعلام الهدی‌، ج۱، ص۱۲۶، تهران، ‌اسلامیه‌، چاپ سوم، ۱۳۹۰ق‌.    
۴. حمیری معافری، عبد الملک بن هشام، السیرة النبویة، ج‌۲، ص۳۶۲، مصر، مکتبة محمد علی صبیح وأولاده.    
۵. نک:«فرق انفال با مباحات و تبیین ماهیت معادن»، ۸۸۰۱۸.    
۶. ، مقداد بن عبدالله‌، کنز العرفان فی فقه القرآن‌، ج‌۱، ص۲۵۴، قم، چاپ اول‌، بی‌تا.    
۷. سیوری، مقداد بن عبدالله‌، کنز العرفان فی فقه القرآن‌، ج‌۱، ص۲۵۴، قم، چاپ اول‌، بی‌تا.    
۸. مجلسی، محمدباقر‌، بحار الانوار، ج‌۱۹، ص۲۱۱، بیروت، دار احیاء التراث العربی‌، چاپ دوم‌، ۱۴۰۳ق.    
۹. انفال/سوره۸، آیه۴۱.    
۱۰. طوسی، محمد بن حسن‌، تهذیب الاحکام، ج‌۷، ص۲۰۲، تهران، دار الکتب الاسلامیه‌، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.    
۱۱. صدوق، محمّد بن علی‌، من لا یحضره الفقیه، ج‌۳، ص۱۰۷، قم، دفتر انتشارات اسلامی‌، چاپ دوم‌، ۱۴۱۳ق.    
۱۲. مجلسی، محمدباقر‌، بحار الانوار، ج‌۶۱، ص۱۱۷، بیروت، دار احیاء التراث العربی‌، چاپ دوم‌، ۱۴۰۳ق.    
۱۳. واقدی، محمد بن عمر، المغازی، ج‌۲، ص۵۳۹، بیروت، مؤسسة الاعلمی، چاپ سوم، ۱۴۰۹ق.    
۱۴. نک:حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج‌۱۷، ص۳۸، قم، مؤسسة آل البیت‌، چاپ اول، ۱۴۰۹ق‌.    
۱۵. طوسی، محمد بن حسن‌، تهذیب الاحکام، ج‌۶، ص۳۸۴، تهران، دار الکتب الاسلامیه‌، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.    
۱۶. نک:حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج‌۱۷، ص۳۹، «بَابُ اسْتِحْبَابِ الْعَمَلِ بِالْید.    
۱۷. ورام بن ابی‌فراس، مسعود بن عیسی‌، مجموعة ورّام‌، ج‌۱، ص۴۱، قم، مکتبة فقیه، چاپ اول، ۱۴۱۰ق‌.


منبع



سایت اسلام کوئست، برگرفته از مقاله "محل درآمد پیامبر اسلام(ص) از چه راه‌هایی بوده و حضرتشان چگونه امرار معاش می‌کردند؟"، تاریخ بازیابی۱۳۹۹/۱۲/۰۵.    






جعبه ابزار