بانیاس - شهر ساحلی (دانشنامه)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
بانیاس، شهر و بندری واقع در ایالت طَرطوس
سوریه و در سواحل
دریای مدیترانه، دارای تاریخچهای غنی از دوران فنیقیان تا
جنگهای صلیبی است.
این شهر با ویژگیهای جغرافیایی منحصر به فرد و اهمیت اقتصادی بهعنوان نقطه پایانی خط لوله نفت
عراق، نقش مهمی در تحولات سیاسی و اقتصادی منطقه ایفا کرده است.
بانیاس (یا بُلُنیاس)، شهر و بندری کوچک در ایالت طَرطوس ِ
سوریه، در ساحل
دریای مدیترانه (بر اساس سرشماری ۱۳۶۰/۱۹۸۱، جمعیت ۵۰۶، ۱۹ تن).
بانیاس در ۵۵ کیلومتری جنوب بندر لاذقیه، و چهل کیلومتری شمال بندر طرطوس واقع است. دژ قدیمی مَرْقَب، در شش کیلومتری جنوب شرقی شهر، بر تپهای صخرهای از سنگ و به ارتفاع پانصد متر، واقع و بر شهر مشرف است.
بانیاس ابتدا از شهرهای فنیقیه و نام باستانی آن بالانیای و لئوکاس بود، سپس مستعمره یونانیان شد (د. اسلام، ذیل «بانیاس») و پس از فتح سوریه.
به دست رومیان،
[احتمالاً با چند مرکز مهم دیگر
] از ایالات روم شد
به گفته
طبری،
مسلمانان،
حمص و نواحی آن را در
۱۵ هجری فتح کردند،
ولی
یعقوبی سال فتح را
۱۶ هجری و به دست
ابوعُبَیْدة جَرّاح ذکر کرده است.
در دوران حکومت
معاویه (
۴۱ ـ
۶۰)، بانیاس، مانند شهرهایی چون انطرطوس (طراطوس) و مَرْقَب، آباد شد.
و در نیمه دوم
قرن سوم هجری، تابع اردوگاه حمص بود
ساکنان بانیاس آمیزهای از
عرب و
عجم بودند.
به نوشته
قدامه بن جعفر،
شهرهای ساحلی اردوگاه حمص، انطرطوس، بُلُنیاس و لاذقیه بوده است.
در ۵۰۳/۱۱۰۹، تانکرد صلیبی، نایب الحکومه فرانکها در
انطاکیه، بانیاس و قلعه مرقب را از دست
بنی عمّار درآورد و قلمرو فرانکها را در سمت جنوب گسترش داد.
در ۵۱۲/۱۱۱۸، راجر، شاهزاده انطاکی، قلعة مرقب را تصرف کرد.
در ۵۸۴/۱۱۸۸،
صلاحالدین ایوبی ـ به همراه نیروهای تازهنفسی که از سِنجار گرد آورده بود ـ از قسمت ساحلی سوریه، از کنار حِصن الاکراد و قلعه مرقب در بانیاس، گذشت.
و احتمالاً به علت استحکامات قلعه، از تصرف آن منصرف شد.
چندی بعد، بانیاس و دژ مرقب، جزو املاک ریموند، امیر انطاکیه، شد و او آنجا را در ۶۰۴/۱۲۰۷، به شهسواران مهماننواز بخشید
فرقه شهسواران مهماننواز، در ۶۷۶/۱۲۷۷، از فراز این دژ، بانیاس را زیرنظر داشتند، و در ۶۷۹/۱۲۸۰، به بُقَیْعَه، از شهرهای
شام، تاختند و غنایم بسیاری به دست آوردند. بدنبال آن منصور قَلاؤون، امیر
مصر و شام، سپاهی گردآورد و برای گوشمالی آنان فرستاد.
هدف او، تسخیر قلعه مرقب بود، زیرا مهماننوازانِ مسلط بر آن، بارها بر او شورش کرده و به مغولان پیوسته بودند.
در ۶۸۴/۱۲۸۵، سلطان قَلاؤون با لشکری انبوه و منجنیقهای بسیار، دژ مرقب را محاصره کرد و به کوبیدن حصار آن پرداخت، ولی به علّت مجهز بودن دژ، توفیق نیافت، سپس به مهندسان دستور داد که زیر برج امید، در انتهای گوشه شمالی قلعه، نقب بزنند، سپس نقب را از خاشاک و چوبهای شعلهزا انباشت و آن را آتش زد و درنتیجه، برج فروافتاد. بناگزیر، نگهبانان قلعه تسلیم شدند و قلعه را واگذار کردند، و قلاؤون، در
ربیع الاول ۶۸۴/مه ۱۲۸۵ رسماً به قلعة مرقب وارد شد.
از آن زمان به بعد، بانیاس به تصرف ممالیک درآمد.
در ۱۳۳۱/۱۹۵۲، شرکت نفت
عراق خط لولههایی از کرکوک تا بانیاس کشید
و بانیاس، به علت منتهی شدن لولههای نفتی عراق به آن، اهمیت یافته است.
پالایشگاه نفت بانیاس یکی از پالایشگاههایی است که پس از تحولات سیاسی سوریه شروع به فعالیت کرده و برای نخستین بار در ۱۳۵۸/۱۹۷۹، آماده بهرهبرداری و در ۱۳۶۱/۱۹۸۲، فرآوردههای نفتی آن، آماده صدور به خارج شد.
۱. ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت ۱۳۸۵ـ۱۳۸۶/۱۹۶۵ـ۱۹۶۶؛
۲. ابن خرداذبه، کتاب المسالک و الممالک، چاپ دخویه، لیدن ۱۹۶۷؛
۳. دولیسی ایوانز اولیری، انتقال علوم یونانی به عالم اسلامی، ترجمة احمد آرام، تهران ۱۳۴۲ ش؛
۴. احمد بن یحیی بلاذری، فتوح البلدان، چاپ عبداللّه انیس طباع و عمر انیس طباع، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷؛
۵. استیون رانسیمان، تاریخ جنگهای صلیبی، ترجمة منوچهر کاشف، تهران ۱۳۵۱ـ ۱۳۵۸ ش؛
۶. اسامه زکیزید، الصلیبیون و اسماعیلیة الشام فی عصر الحروب الصلیبیة، اسکندریه ۱۹۸۰؛
۷. سوریة التصحیح، سوریه ۱۹۷۰؛
۸. محمد بن جریر طبری، تاریخالطبری: تاریخ الامم و الملوک، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت
[۱۳۸۲-۱۳۸۷/۱۹۶۲-۱۹۶۷
]؛
۹. قدامة بن جعفر، کتاب الخراج، چاپ دخویه، لیدن ۱۹۶۷؛
۱۰. جرج لنچافسکی، نفت و دولت در خاورمیانه، ترجمة علینقی عالیخانی، تهران ۱۳۴۲ ش؛
۱۱. احمد بن اسحاق یعقوبی، کتاب البلدان، چاپ دخویه، لیدن ۱۹۶۷؛
۱۲. EI, s.v. "Baniya s" (by J. Sourdel-Thomine);
۱۳. The Times atlas of the world, London ۱۹۸۵.
•
دانشنامه جهان اسلام، برگرفته از مقاله «بانیاس».
