خصائص صوری نظام جمهوری اسلامی (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
خصائص صوری نظام جمهوری اسلامی ویژگیهای شکلی
نظام جمهوری اسلامی ایران در فصل دوم
قانون اساسی مطرح شده و شامل عناصری مانند زبان و خط رسمی، مبدأ تاریخ و پرچم کشور است.
در این چارچوب، زبان و خط فارسی به عنوان زبان رسمی شناخته شده و در عین حال حفظ و استفاده از زبانها و ادبیات محلی و قومی در رسانهها و نظام آموزشی مجاز دانسته شده است.
همچنین به دلیل جایگاه زبان عربی به عنوان زبان
قرآن و معارف اسلامی، آموزش آن در نظام آموزشی کشور مورد تأکید قرار گرفته است.
در حوزه تقویم رسمی،
هجرت پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) به عنوان مبدأ تاریخ کشور پذیرفته شده و هر دو تقویم هجری شمسی و قمری معتبر شمرده شدهاند.
همچنین روز جمعه به عنوان تعطیل رسمی هفتگی تعیین شده است.
پرچم رسمی جمهوری اسلامی ایران نیز با حفظ سه رنگ تاریخی ایران و افزودن نشان
جمهوری اسلامی و شعار «
اللهاکبر»، بیانگر هویت ملی و مکتبی کشور معرفی شده است.
در کنار خصائص اصولی و ممیزاتی که نظام جمهوری اسلامی از نظر محتوا دارد یک سلسله ویژگیهای شکلی نیز در فصل دوم قانون اساسی ذکر شده است که اهم آنها زبان خط، تاریخ و پرچم رسمی کشور است.
اسلام به خصائص صوری و عادتها و سنتهای جوشیده از فرهنگهای اختصاصی ملتها احترام میگذارد و تا آنجا که مفید و سازنده است آنها را قابل تثبیت تأیید میشمارد و حتی اجازه شکستن این میراثها و خصائص
وحدت آفرین را نمیدهد.
امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) در منشور
مالک اشتر توصیه میکند
«وَ لاَ تَنْقُضْ سُنَّهً صَالِحَهً عَمِلَ بِهَا صُدُورُ هَذِهِ الْأُمَّهِ وَ اجْتَمَعَتْ بِهَا الْأُلْفَهُ.»
ولی تعصب بیمنطق را در حفظ عادتها و تقالید ملی غلط و مخرب محکوم مینماید.
«قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: من كان في قلبه حبّة من خردل من عصبيّة بعثه اللّه تعالى يوم القيامة مع أعراب الجاهليّة.»
امام علی (علیهالسلام) فرمود:
«إن كنتم لا محالة متعصّبين فتعصّبوا النصرة الحقّ و إغاثة الملهوف.»
گرچه اسلام در خطمشی کلی این تفکر را تقویت میکند که همه
انسانها علیرغم تفاوتهایشان در خصائص ملی و اقلیمی و تاریخی از فطرتی یگانه برخوردارند و همین
فطرت همگون و یگانه است.
به فرهنگ انسانی یگانگی میبخشد و فرهنگ جوشیده از
توحید را همان فرهنگ متحد فطری به عنوان فرهنگ مشترک انسانها و ملتها مطرح مینماید و راههای تعاون و مشارکت را در راهیابی به چنین هویت مشترک فرهنگی توصیه میکند.
با وجود این هدف درازمدت و کلی ملتها را از حفظ میراثهای مفید و سازنده و وحدت آفرین فرهنگیشان باز نمیداد.
بر این اساس از آنجا که زبان و خط مشترک اكثريت مردم
ایران فارسی است و به عنوان زبان و خط رسمی در نظام شناخته شده و اسناد و مکاتبات و متون رسمی و کتب درسی در سراسر کشور با این زبان و خط نوشته میشود.
هرکدام از قومیتهای موجود در ایران میتوانند همچنان زبان محلی و قومی خود را حفظ کنند و در مطبوعات و رسانههای گروهی خود از آن استفاده نمایند و در مدارستان در کنار زبان فارسی در تعلیم و تربیت از آن بهره بگیرند و برای تعلیم و تدریس ادبیات محلی برنامههای خاصی را به اجرا درآورند.
در ایران به جز زبان فارسی زبانهای دیگری مانند ترکی، کردی، بلوچی، اردو، عربی و شاخههای فرعی این زبانها در مناطق مختلف رایج است که در گذشته متأسفانه بر اثر سیاست استعماری
رژیم ضدمردمی پهلوی ادبیات و آثار ادبی و فرهنگی آنها به نابودی کشانیده شد.
با توجه به بعد مکتبی نظام زبان عربی از ارزش و اهمیت فوقالعادهای برخوردار است.
بدیهی است در این ارزیابی زبان عربی به عنوان زبان مردم و ملتی خاص مطرح نیست بلکه از آنجا که زبان قرآن و مکتب و فرهنگ
اسلام عربی است ما برای این زبان خاص چنین ارزش و اهمیتی قائل هستیم.
زبان عربی به عنوان کلید فهم
قرآن و دستیابی به علوم و معارف اسلامی ارتباط مستقیمی با فرهنگ
نظام جمهوری اسلامی پیدا کرده است که بر اساس آن لزوم تدریس زبان عربی در کنار زبان فارسی اجتناب ناپذیر است.
از سوی دیگر آمیختگی ادبیات زبان فارسی با زبان عربی در حدی است که بدون آشنایی با ادبیات زبان عربی تعلیم صحیح و کامل ادبیات فارسی امکانپذیر نیست.
در اصل شانزدهم به استناد این دو دلیل تأکید شده که زبان عربی پس از دوره ابتدایی باید تا پایان دوره متوسطه در همه کلاسها و در همه رشتهها تدریس شود و از آنجا که با زیر پا گذاشتن این اصل اساسی در گذشته جوانان و تحصیل کردههای ما از
فرهنگ اسلام بدور مانده بودند.
ستاد
انقلاب فرهنگی برای جبران این خسارت تدریس زبان عربی را جزء دروس عمومی کلیه دانشگاهها و مراکز آموزشعالی کشور قرار داد.
از آنجا که انتخاب مبدأ تاریخ ارتباط ریشهای با فرهنگ ملتها دارد و نمودار آرمان و تجسم عقیده و مبدأ حرکت و جنبش هر ملتی است
جمهوری اسلامی ایران مبدأ تاریخ رسمی کشور را
هجرت پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) که مهمترین واقعه حرکت آفرین در تاریخ مکتب است قرار داده.
محاسبه آن را با
تاریخ شمسی که تاریخ رسمی ایران بوده و نیز با تاریخ قمری هر دو معتبر شمرده و مبنای کار ادارات را به خاطر مراعات سنتها و عادات ملی هجری شمسی دانسته است.
مشهور بین مورخین
اسلام این است که تاریخ هجری در دوران خلیفه دوم به راهنمایی و پیشنهاد
امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) از میان حوادث بزرگ اسلام به عنوان مبدأ تاریخ رسمی انتخاب گردید ولی شواهدی وجود دارد.
نخستین بار خود پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) تاریخ هجری را در نامهها مورد استفاده قرار داد و پیشنهاد امام نیز بر اساس انتخاب قبلی پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) بوده است.
طبری در
تاریخ الامم و الملوک نقل میکند هنگامی که رسول
خدا به
مدینه هجرت نمود به ثبت تاریخ دستور داد.
[۴] جلالالدین سیوطی نقل میکند وقتی که قرارداد فیما بین پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و نصارای نجران توسط امام علی (عليهالسلام) نوشته شد پیامبر اکرم (خود) به وی دستور داد سال پنجم هجری را به عنوان تاریخ در پای ورقه بنویسد.
[۵] برخی نیز اساس تاریخ هجری را مبتنی بر
قرآن دانسته و منشأ آن را
(لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ) که در مورد مسجد قبا نازل شده شمردهاند زیرا مسجد قبا در اولین روزهای ورود پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) به مدینه تأسیس گردید.
در اسناد
صحیفه سجادیه نیز روایتی از پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) در زمینه مدت استیلای
بنیامیه نقل شده که در آن عبارت من مهاجرک دیده میشود که نشاندهنده محاسبه تاریخ از هجرت است.
تاریخ هجری از معتبرترین و صحیحترین تاریخهای متداول در میان بشر است و اختلافی که در تعیین سال هجرت از نظر تاریخ میلادی دیده میشود و گاه هجرت پیامبر اسلام را (۵۶۸ م) و گاه (۵۹۷ م) و بعضی (۵۳۷ م) و برخی دیگر (۴۴۷ م) ذکر کردهاند.
به دلیل اختلاف نظری است که در تاریخ میلاد حضرت مسیح بین مورخین وجود دارد و تاریخ میلادی سالیان دراز پس از میلاد مسیح متداول شده و به همین دلیل چندین نظریه در این باب دیده میشود.
با این همه جای تأسف بسیار است که امروز به جای
تاریخ اصیل اسلامی تاریخ میلادی در اکثر کشورهای اسلامی تاریخ رسمی و دولتی است و این خود نشانه دیگری از غربزدگی و سلطه پذیری و وابستگی دولتها در کشورهای اسلامی است.
چنانکه این واقعیت تلخ در مورد تعطیلات رسمی آنان نیز صادق است و در بسیاری از کشورهای اسلامی علیرغم اینکه اکثریت مردمشان مسلماناند روز جمعه تعطیل نیست و این حاکی از خودباختگی وحشتناکی است که امروز گریبانگیر دولتهای حاکم بر
سرزمینهای اسلامی شده است.
جمعه یکی از چهار عید رسمی اسلام و
مذهب جعفری
اثنی عشری است قربان، فطر غدیر جمعه و در اصل هفدهم رسماً به عنوان تعطیل هفتگی معرفی شده است.
پرچم سه رنگ
ایران که میتواند نشانگر روح
جهاد صلح و شعار
اهل بیت (علیهمالسلام) باشد قبل از مشروطیت نیز با علامت شیر و خورشید به عنوان پرچم ایران شناخته شده.
در
جمهوری اسلامی با حذف علامت شیر و خورشید و جایگزینی علامت مخصوص جمهوری اسلامی و شعار توحیدی
اللهاکبر که در حاشیه و دو طرف رنگ سفید ترکیب شده پرچم ایران با محتوای مکتبی توام گردیده است.
[۷] صبح الاعشي، جلد ۴، ص ۲۴۰
[۸] - نظام الحكومة النبوية، تأليف شيخ عبد الحي كتاني، ج ۱، ص ۱۸۱
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۱، ص۲۴۵-۲۴۹.
