دیوان عالی کشور (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
دیوان عالی کشور دیوان عالی کشور عالیترین مرجع قضایی نظارتکننده بر اجرای صحیح قوانین در دادگاههای
ایران است.
ریاست این نهاد با مجتهدی آگاه به امور قضایی است که توسط
رهبر تعیین میشود و قضات آن با انتخاب رئیس
قوه قضائیه منصوب میگردند.
از مهمترین وظایف آن نظارت بر آرای محاکم، رسیدگی به تخلفات قضات و ایجاد
وحدت رویه قضایی از طریق هیئت عمومی دیوان است.
آرای وحدت رویه صادره از هیئت عمومی دیوان عالی کشور برای شعب دیوان و سایر دادگاهها در موارد مشابه لازمالاتباع است.
ديوان عالى كشور به رياست فرد آگاه به امور قضایى و مجتهد عادلى كه رهبر تعيين مىكند و قضاتى كه طبق قانون توسط رئيس قوه قضائيه انتخاب مىشوند تشكيل مىگردد و سه مسئوليت عمده زير را بر عهده مىگيرد:
اجراى بخشى از بند سوم اصل يكصد و پنجاه و ششم مبنى بر نظارت بر حسن اجراى قوانين كه بر عهده ديوان عالى كشور است.
به اين معنى كه ديوان بر اجراى صحيح قوانين در محاكم نظارت مىكند.
بدين ترتيب ديوان عالى كشور در حقيقت دادگاه عالیترى است كه از حيث انتظامى بر دادگاه قضایى نظارت دارد و هرگاه آراء محاكم را مخالف با قانون ديد و يا استنباط نادرستى در عمل دادگاهها مشاهده نمود آن را تحت پيگرد قرار مىدهد.
تخلفات قضات را طبق قانون رسيدگى و رأى خود را در مورد نوع مجازات قضات متخلف و اجراى آن اعلام مىدارد.
ايجاد وحدت رويه قضایى به اين معنى كه براى جلوگيرى از اعمال شيوههاى متفاوت و عملكرد مختلف در اتخاذ تصميمات قضائى و صدور آراء مختلف در موارد مشابه قانونى، ديوان عالى كشور توسط هيئت عمومى ديوان، رويه واحدى را مورد تأييد قرار مىدهد.
رأى صادره از هيئت عمومى ديوان عالى كشور در موارد مشابه براى شعب ديوان و ديگر دادگاهها لازمالاتباع مىگردد. (ماده واحده مربوط به وحدت رويه قضایى، مصوب سال (۱۳۲۸ هـ.ش).)
از آنجا كه هر نوع رأى قضایى در حقيقت تفسيرى خاص از قانون را به همراه دارد و قاضى طبق استنباط و تفسيرى كه از قانون به عمل مىآورد رأى خود را در موارد قابل انطباق آن قانون صادر مىكند.
معمولاً اختلاف رويه قضایی به نوعى نوسان و تفاوت در اجراى قانون منجر مىگردد كه در تحقق بخشيدن به
عدالت كه هدف نهایى قوه قضائيه است اثر فراوان مىبخشد.
به همين دليل است كه ايجاد وحدت رويه قضایى تأثير بسيار مهمى در ايجاد برابرى و عدالت در اجراى قوانين كشور بر عهده داشته و مىتواند نقش عمده را در اين زمينه ايفا نمايد.
مسئوليتهاى كه طبق قانون بر عهده ديوان عالى گذارده مىشود و بر اساس ضوابطى كه رئيس قوه قضائيه تعيين مىكند عمل مىنمايد.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۱، ص۳۶۳-۳۶۴.
