• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

فضو (مفردات‌قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف




فَضَو (به فتح فاء و ضاد) از واژگان قرآن کریم به معنای اتّساع است. از مشتقات این واژه در آیات قرآن اِفْضاء (به کسر الف و سکون فاء) به معنای رسيدن به شیء با ملامست است. این واژه در نهج البلاغه به معنای رساندن و اطلاع دادن به‌ کار رفته است. كلمه أَفْضى‌ بيشتر از يكبار در كلام الله يافت نشد.



فَضَو: اتّساع است. «فَضَا المكان: اتّسع».


(وَ كَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَ قَدْ أَفْضى‌ بَعْضُكُمْ إِلى‌ بَعْضٍ وَ أَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثاقاً غَلِيظاً) طبرسی فرموده: افضاء به شى‌ء، رسيدن به آنست با ملامست. اصل آن از فضاء به معنى وسعت است. اقرب الموارد «أَفْضى‌ فُلانٌ إِلى فُلَانٍ» را رسيدن شخصى به شخصى معنى كرده و گويد حقيقتش آن است كه يكى به فضاء ديگرى رسيد.
[۶] شرتونی، سعید، اقرب الموارد، ذیل واژه «فضو».

آیه درباره آنست كه مهريّه زنان را از روى ظلم از دستشان نگيريد، يعنى: «چطور آن را از دست زن می‌گيريد حال آنكه بعضى از شما به بعض ديگر رسيده است (و با رسيدن به يكديگر و ايجاد علقه زوجیّت مثل يك وجود شده‌ايد) و زنان از شما پيمانى محكم گرفته‌اند». ظاهرا مراد، پیمان عقد است كه مرد مهريّه را به‌واسطه عقد ازدواج به‌عهده می‌گيرد.
در مجمع از ابن عباس نقل شده‌ «أَفْضى‌» در آيه کنایه از جماع است و به قولى مراد خلوت صحيح با زن است، مقاربت باشد يا نه.

۲.۱ - نهج البلاغه

در نهج البلاغه خطبه ۱۷۳ فرموده: «وَ مَا أَبْقَى شَيْئاً مِمَّا يَمُرُّ عَلَى رَأْسِي إِلَّا ... أَفْضَى‌ بِهِ إِلَيَّ»، «رسول خدا (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) از آنچه به سر من خواهد آمد چيزى نگذاشت مگر آنكه به من رسانيد (و اطلاع داد)».


كلمه «أَفْضى‌» بيشتر از يكبار در کلام الله يافت نشد.


۱. قرشی بنابی، علی اکبر، قاموس قرآن، ج۵، ص۱۹۲.    
۲. راغب اصفهانی، حسین، المفردات، ط دارالقلم، ص۶۳۹.    
۳. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ت الحسینی، ج۱، ص۳۳۱.    
۴. نساء/سوره۴، آیه۲۱.    
۵. طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۴۱.    
۶. شرتونی، سعید، اقرب الموارد، ذیل واژه «فضو».
۷. طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۴۲.    
۸. نهج‌البلاغه، ترجمه فیض‌الاسلام، خطبه۱۷۳، ج۳، ص۵۶۴.    
۹. نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح، خطبه۱۷۳، ص۲۵۰.    
۱۰. نهج البلاغه، تصحیح الحسون، خطبه۱۷۳، ص۳۸۷.    
۱۱. نهج البلاغه، ترجمه مکارم شیرازی، خطبه۱۷۳، ص۳۸۴.    



قرشی بنابی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، برگرفته از مقاله "فضو"، ج۵، ص۱۹۲.    






جعبه ابزار