آخرت

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آخِرَتْ (آخره)، مؤنث «آخِر» بر وزن فاعله از ماده «ا خ ر» به معنی «پایان، پسین، قیامت یا دیگر»، عبارت از جهانی است که مردم پس از مردن، به آن در می‌آیند و برای همیشه در آن‌جا می‌زیند.


واژه قرآنی



این واژه در و
سنتدومین منبع استنباط به اتّفاق تمامى فقهاى اسلام، سنّت است
و
فرهنگبرای فرهنگ تعاریف مختلفی کرده‌اند، به طور کلی فرهنگ، عبارت است از عقیده، برداشت و تلقی هر انسانی از واقعیات و حقایق عالم و نیز خلقیات فردی و خلقیات اجتماعی و ملی
به صورت یک
اصطلاحاصطلاح نقل لفظ از معنی لغوی به معنی دیگر را گویند
به کار برده شده و منظور از آن «جهان دیگر» است که در برابر
دنیادنیا: جهان محسوس و مادّی، مقابل آخرت است
قرار دارد و در آن همه انسانها پاداش و کیفر کارهای خود را دریافت خواهند کرد و در همه ادیانِ مبتنی بر وحی از آن به گونه‌ای سخن رفته است.

← صفت و مضاف‌الیه


واژه آخرت در ۱۰۴ مورد از قرآن بدون هرگونه قید یا اضافه به کار رفته است و در ۹ مورد،
صفتصفت :وصف بيان کننده چگونگى موصوف خود در علم ادب و بلاغت است
الدّار و یا مضاف‌الیه آن است (الدّارُ الآخِرَهُ، دارُالآخِرَه). «وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ».
در یک مورد از قرآن و آخرت به صورت صفت برای «النَّشأّه» استعمال شده: النَّشأهُ الآخِرَهُ.
در ۵ مورد در برابر واژه «الأُولی» آمده و در ۸۰ آیه در برابر «الدُّنْیا» به کار رفته است.
در یک مورد از قرآن، آخرت در برابر «هذِهِ» (این جهان) و در موارد متعدد دیگری در برابر «الحَیوهُ الدُّنْیا» به کار برده شده است.

تعبیر قرآنی



در موارد بسیاری از قرآن از آخرت به «الیومُ الآخِرُ» نیز تعبیر شده است.
در این تعبیر «دنیا» «روز اول» به شمار آمده است و آخرت «روز دیگر».
همچنین «دارُالقَرار» یکی دیگر از تعبیراتی است که قرآن درباره آخرت به کار برده است.
در قرآن از « اجر آخرت»، «
عذابدر قرآن کریم، بارها از عذاب گناهکاران سخن به میان آمده است
آخرت»، «
ثوابپاداش بر نیکی را ثواب مي‌گويند و از آن در بابهايي نظير طهارت، صلات، خمس، صوم،جهاد، امر به معروف و نهی از منکر و ارث سخن رفته است
آخرت»، «
آتشآتش‏ ماده ای است که می سوزاند و گرما و نور تولید می کند و از آن در باب‏هاى طهارت، صلات، جهاد، صید و ذباحه و حدود سخن رفته است
آخرت»، «
لعنلعن و نفرین، دعا برای دوری از رحمت خداوند است
در آخرت»، «
خسرانخُسْران، اصطلاحی قرآنی و حدیثی می‌باشد که در مورد نقصان در مال، جان و دین به کار رفته است
در آخرت» و « حرث ( کشت ) آخرت» سخن رفته است.

واژه حدیثی



همچنین، در احادیث منقول از
اسلاماسلام، گرویدن به آیین آسمانی حضرت محمد صلّی اللّه علیه و آله را گویند که یکی از ادیان توحیدی و ابراهیمی است و از جامعیت خاصی نسبت به دیگر ادیان برخوردار است
و
ائمهأئمه پیشوایان معصوم -علیهم السلام- شیعیان می باشند
واژه‌های «آخره» و «الیوم الآخر» در برابر «الدنیا» به کار برده شده و منظور از آن، آخرت است.
پیامبر اسلام گفته است:
شیرینیشیرینى‏ یکی از خوراکی هایی که احکام ان در ابوابی از فقه آمده است ==موارد کاربرد شیرینی در فقه== از آن به مناسبت در بابهاى صلات، صوم و تجارت نام برده‏ اند
دنیا تلخی آخرت و تلخی دنیا شیرینی آخرت است.
[۲] احمد بن محمد ابن‌حنبل، مسند، ج۵، ص۳۴۲، دارالفکر، بیروت.
(ع) گفته است: آنچه موجب کم شدن بهره‌های دنیا و بهره‌های آخرت شود بهتر است از آنچه بهره آخرت را بکاهد و بهره دنیا را بیفزاید.
[۳] نهج‌البلاغه، ص۲۲۴، به کوشش محمد عبده، مصر، مطبعه الاستقامه.


ضرورت اعتقاد



در قرآن مجید « به آخرت» همراه با «ایمان به
خداآفرینندۀ جهان هستی را خدا گویند
» و «ایمان به نبوت»، یکی از ۳
رکنآنچه که ترک عمدی یا سهوی آن موجب بطلان عبادت شده و همچنین به هر یک از چهار زاویه کعبه رکن گفته می‌شود که از رکن به معنای نخست در باب صلات و در معنای دوم در باب حج سخن رفته است
اساسی دین اسلام به شمار آمده است.
در متجاوز از ۳۰
آیهنماز و آباد کردن مساجدخداوند در قرآن کریم حق آباد کردن مساجد را تنها به‌مومنین عطا نموده است، آنجا که فرمود: «انّما یعمر مساجد الله من امن بالله و الیوم الاخر و اقام الصّلوة و آتی الزّکوة و لم یخش الاّ الله فعسی اولئک ان یکونوا من المهتدین؛ مساجد الهی را تنها کسی آباد می‌کند که ایمان به خدا و روز قیامت آورده و نماز را بر پا دارد و زکات را بپردازد و از چیزی جز خدا نترسد، امید است چنین گروهی هدایت یابند»
ایمان به آخرت با ایمان به خدا یکجا یاد شده است.
همه فرقه‌های اسلامی ایمان به آخرت را یکی از ضروریات عقاید اسلامی می‌دانند و آن را خارج از اسلام به شمار می‌آورند.
در
قرآنقرآن، در اصل مصدر است و به کتابی که بر پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و آله‌و‌سلم) اختصاص پیدا کرده است گفته می‌شود
و
حدیثحدیث اصطلاحا كلامی است كه حاكی قول یا فعل یا تقریر معصوم (ع) باشد و بر آن خبر و سنت و روایت نیز اطلاق شدهشیخ بهائی در وجیزه فرموده الحدیث كلام یحكی قول المعصوم او فعله او تقریره
و مؤلفات دانشمندان اسلام
اعتقاداعتقاد به معنی باور قلبی داشتن است
به عالم آخرت محور اساسی همه اعتقاداتی است که به ورای زندگی دنیا و پس از
مرگمرگ یعنی انتقال از دنیا به آخرت
مربوط می‌شود.
برزخاز ديدگاه قرآن و روايات، برزخ و قبر يک چيز است که گاهي از آن به عالم قبر و گاهي از آن به عالم برزخ ياد مي شود
، قیامت، حشر و نشر ،
صراطبه معناى راه راست است
، حساب ،
شفاعتيکي از معتقدات ضروري شيعه و ديگر مذاهب اسلامي مسئله شفاعت است
،
بهشتبهشت، به جایگاه نیكان و مؤمنان در آخرت گفته می شود، که از آن به مناسبت، در باب هاى طهارت، صلاة و حج سخن رفته است
و واقعیات عالم آخرتند و ایمان به آخرت که در قرآن از مسلمانان خواسته شده، ایمان به همه این موضوعات را در بر می‌گیرد.

اوصاف قرآنی



کلیات مربوط به اوصاف عالم آخرت که در قرآن مجید ذکر شده بدین شرح است: در عالم آخرت نظام اجتماعی و
تعاونتعاون و همکاری یکی ازفضایل اخلاقی است که در تعالیم اسلامی بر آن تاکید شده است
و مدنیت انسانی در کار نیست.
در آن
جهانجهان همان عالَم (به فتح لام) می‌باشد و عالم کلمه‌ای عربی است
، هر انسانی به گونه انفرادی در پیشگاه خدا حاضر می‌شود و هستی خود را ادامه می‌دهد: همه آنان که در آسمانها و زمینند...تنها به پیشگاه خدا می‌آیند.
در آن جهان، هر انسانی تنها با نتیجه افکار و اعمال خود که در زندگی دنیوی داشته است، سر و کار دارد:
انسانانسان اصلش از «إِنْسیان» است، زیرا لغت شناسان عربی، مصغّر آن را «اُنیسیانْ» دانسته اند
را جز کوشش وی، چیزی نیست. از تردیدها و حیرتهایی که برای تشخیص حقایق جهان هستی در دنیا گریبانگیر آدمی می‌شود، در آن جهان خبری نیست.
در آن‌جا
حقیقتحقیقت، به معنای کارگیرى لفظ در معناى وضع شده براى آن گفته می شود
ناب بر همه انسانها مکشوف است.
نه «نظر» در آن‌جا معنا دارد و نه
اختلافاختلاف ضد اتفاق است
نظر: تو از این رستاخیز در بودی، ما پرده را از برابر تو برگرفتیم و
چشمچشم از اعضای بدن است که دارای قوه بینایی بوده , از آن در بابهاى طهارت، صلات، صوم، حج، اطعمه و اشربه، قصاص و دیات سخن رفته است
تو امروز تیز است. چون انسان وارد عالم آخرت می‌شود، بر او
آشکارآشکار به شیء یا فرد پیدا در مقابل شیء یا فرد پنهان و نهان اطلاق می‌شود و از آن در بابهای زکات، خمس، جهاد، تجارت، نکاح و حدود سخن رفته است
می‌گردد که در این جهان هیچ‌یک از علل و اسباب، در تأثیر
استقلالاستقلال در معانی انجام کاری بدون تکیه بر فرد یا چیزی دیگر، تحت سلطه دیگری نبودن و انفراد به کار رفته است
نداشته‌اند و همیشه مؤثر واقعی فقط خداوند بوده است: در روز رستاخیز خدا پاداش ایشان را بی‌کاستی خواهد داد و ایشان خواهند دانست که تنها
حقحق در سه معنا استعمال شده است
آشکار خدا است.

نعمت یا عذاب



آنچه در عالم آخرت به انسان می‌رسد، یا « نعمت » است یا «
عذابدر قرآن کریم، بارها از عذاب گناهکاران سخن به میان آمده است
».
نعمتها و عذابهای اخروی از نظر ایجاد لذت و درد برای آدمی با نعمتها و عذابهای دنیا قابل مقایسه نیست و کمیت و کیفیت آن‌ها به حدود شناخته شده در این جهان محدود نیست: در آنجا (در
بهشتبهشت، به جایگاه نیكان و مؤمنان در آخرت گفته می شود، که از آن به مناسبت، در باب هاى طهارت، صلاة و حج سخن رفته است
) است آنچه جانها آرزو کند و چشمها را خوش آید و شما در آن جاودانان خواهید بود؛ کسی که روی بگرداند و
کافرکافر یا همان فاعل کفر به معنی فردی است که ایمان ندارد
شود، خدا او را به بزرگترین عذابها معذب خواهد ساخت. در قرآن مجید «بهشتها» که به پهنای آسمانها و زمین است و «خشنودی خدا» که از بهشتها بسی بزرگتر است، دو مظهر اساسی نعمتهای اخروی معرفی شده است: خدا وعده داده است به مردان و
زنانزن مقابل مرد است
مؤمنمؤمن کسی است که به خدا ایمان دارد و این ایمان باعث آرامش او می‌گردد
، بهشتهایی را که از زیر درختان آن‌ها جویها روان است و اینان در آن جاودانند و جایگاههای نیکو در بهشتهای پاینده، و خشنودی خدا بزرگتر است و این، رستگاری بزرگ است.
آتشآتش‏ ماده ای است که می سوزاند و گرما و نور تولید می کند و از آن در باب‏هاى طهارت، صلات، جهاد، صید و ذباحه و حدود سخن رفته است
جهنمجهنم جایگاه کافران و منافقان در عالم آخرت است و از آن به مناسبت در باب هایی نظیر طهارت و صلاة، سخن گفته‌اند
و «محجوبیت از خداوند» دو مظهر اساسی عذاب اخروی به شمار آمده است: چنین نیست (که کافران می‌پندارند)، ایشان در آن روز از (
رحمتمقابل غضب را رحمت گویند
) خداوند خویش باز محجوبند.
آنگاه ایشان به دوزخ افکنده خواهند شد. در عین حال همه انسانهایی که در عالم آخرت به نعمت یا عذاب می‌رسند، در درجات نعمت و یا درکات عذاب مساوی نیستند.

نتایج اعمال



این درجات و درکات متناسب با افکار و اعمال انسانها در این جهان، مراتب بسیار متفاوت دارد: درجات و مراتب آخرت برتر و بزرگ‌تر است. در عالم دنیا ممکن است عواملی انسان را از رسیدن به نتایج پاره‌ای از کوششهای دنیوی باز دارد، ولی در عالم آخرت، ‌همه نتایج تمام افکار و اعمال آدمی به وی می‌رسد و هیچ عاملی از این وصول ممانعت نمی‌کند: هر کس به اندازه ذره‌ای کار نیک کند (پاداش) آن را خواهد دید و هر کس به اندازه ذره‌ای کار بد کند، به کیفرش خواهد رسید. در عین حال، در عالم آخرت مغفرت و رحمت الهی، بسیاری از آدمیان را که شایسته این و رحمت باشند، از عذاب اخروی نجات خواهد داد: در آخرت (برای کافران) عذاب سخت و (برای مؤمنان)
آمرزشیکی از صفات فعل خداوند آمرزش می‌باشد که تمامی موجودات عالم را در بر می‌گیرد و در آیات و روایات به تصریح شده است
و خشنودی خداوند خواهد بود.
کارهای نیک آدمی در دنیا چون «
بذربذر به تخم گیاه فراهم آمده براى کشت، گفته می شود
» است و در عالم آخرت، نتایج آن چون کشت (حَرْث) بیرون خواهد آمد و به صاحب عمل خواهد رسید.
آنان که همه تلاش خود را فقط برای رسیدن به بهره‌های دنیا به کار برند، در آخرت هیچ بهره‌ای ندارند: هر کس
بهرهبَهره، به فتح باء و سکون هاء، به معنای ربح و سود است
آخرت را بخواهد، بر بهره او خواهیم افزود و هر کس کشت دنیا را بخواهد او را از آن نصیبی خواهیم داد و او را در آخرت نصیبی نخواهد بود.

عالم نامحدود



از نظر قرآن، عالم آخرت محدود به انسان نیست و همه موجودات در آخرت در پیشگاه خدا محشور خواهند شد.
همه آن‌ها که در آسمانها و زمینند، به حال بندگی به پیشگاه خدا خواهند آمد.

رکن اساسی



از قرآن مجید چنین برمی‌آید که ایمان به عالم آخرت یکی از ارکان اساسی
دعوتدعوت به معنای فراخواندن کسي به چیزي یا انجام دادن کاري است
همه
پیامبرانپیامبران به برگزیدگان الهی و صاحبان منصب نبوت می‌گویند و از این عنوان در بابهای طهارت، صلات، صوم، تجارت، نکاح و حدود سخن گفته شده است
بوده است، چه انبیای عرب مانند پیامبرِ قوم عاد، پیامبر قوم نمود و چه پیامبران اقوام دیگر مانند ،
ابراهیمابراهیم خلیل از پیامبران اولوالعزم، دارای شریعت و کتاب آسمانی به نام « صحف »، مورد احترام همه پیروان توحیدی می‌باشد
، و .
آن دسته از آیات قرآن، که به
وحدت==معنای لغوی اتحاد==اتحاد به معنای یکتایی و یگانگی است خلیل بن احمد فراهیدی، ترتیب العین، ج۱، ص۱۴۲، تصحیح موسسه نشر اسلامی انتشارات نشر اسلامی، سال چاپ ۱۴۱۴هـق، نوبت چاپ: اول، ص ۱۴۲
دعوت پیامبران دلالت می‌کند گواه این مطلب است.

موضوع علم آخرت



از
علم کلام‌علم کَلام یا کلام‌شناسی دانشی است که به بحث پیرامون اصول اعتقادی و جهان‌بینی دینی بر مبنای استدلال عقلی و نقلی می‌پردازد و به شبهه‌هایی که در این زمینه مطرح می‌شود، پاسخ می‌دهد
تعبیر به عالم آخرت نیز می شود و موضوع علم آخرت، بحث در مسائل مربوط به نهايت عالم است. و عاقبت
انسانانسان اصلش از «إِنْسیان» است، زیرا لغت شناسان عربی، مصغّر آن را «اُنیسیانْ» دانسته اند
،
مرگمرگ یعنی انتقال از دنیا به آخرت
، برانگیخته شدن و حساب
بهشتبهشت، به جایگاه نیكان و مؤمنان در آخرت گفته می شود، که از آن به مناسبت، در باب هاى طهارت، صلاة و حج سخن رفته است
و
جهنمجهنم جایگاه کافران و منافقان در عالم آخرت است و از آن به مناسبت در باب هایی نظیر طهارت و صلاة، سخن گفته‌اند
را بررسى مى‌كند.
با وجود اينكه علم آخرت يك اصطلاح كلامى است كه به بحث در نهايت عالم و و متعلقات آن مانند: سعادت و شقاوت
انسانانسان اصلش از «إِنْسیان» است، زیرا لغت شناسان عربی، مصغّر آن را «اُنیسیانْ» دانسته اند
مى‌پردازد، فیلسوفان از استعمال اين اصطلاح خوددارى نكرده‌اند و مثلا اصطلاحات معادشناسی وجودی، معادشناسی اخلاقی را به كار برده‌اند.
علم آخرت معادل معادشناسی است.
مفسران، متکلمان، فلاسفه و عرفای عالم اسلام درباره تفصیلات عالم آخرت آراء و عقاید مشروحی ابراز داشته‌اند که در مقاله «معاد» بررسی خواهد شد.
برای توضیح بیشتر به واژه
معاد\'\'\'معاد\'\'\' واژهٔ عربی برگرفته از «عود» است و به‌معنای «بازگشتن»، «رستاخیز» یا «دوباره‌برخاستن» (پس از مرگ) است
مراجعه نمایید.

فهرست منابع



(۱) احمد بن محمد ابن‌حنبل، مسند، دارالفکر، بیروت.
(۲) حسین بن محمد راغب اصفهانی، مفردات القرآن، ذیل آخر.
(۳) نهج‌البلاغه، به کوشش محمد عبده، مصر، مطبعه الاستقامه.

پانویس


 
۱. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۶۴.    
۲. احمد بن محمد ابن‌حنبل، مسند، ج۵، ص۳۴۲، دارالفکر، بیروت.
۳. نهج‌البلاغه، ص۲۲۴، به کوشش محمد عبده، مصر، مطبعه الاستقامه.
۴. مریم /سوره۱۹، آیه۹۳ ۹۵.    
۵. نجم /سوره۵۳، آیه۳۹.    
۶. ق /سوره۵۰، آیه۲۲.    
۷. نور/سوره۲۴، آیه۲۴.    
۸. زخرف /سوره۴۳، آیه۷۱.    
۹. غاشیه /سوره۸۸، آیه۲۳۲۴.    
۱۰. توبه/سوره۹، آیه۷۲.    
۱۱. مطّففین /سوره۸۳، آیه۱۵۱۶.    
۱۲. اسراء/سوره۱۷، آیه۲۱.    
۱۳. زلزله/سوره۹۹، آیه۷ ۸.    
۱۴. حدید/سوره۵۷، آیه۲۰.    
۱۵. شوروی/ سوره ۴۲، آیه۲۰.    
۱۶. مریم/سوره۱۹، آیه۹۳.    


منبع



دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «آخرت»، شماره۱۰۱.    
احمد خاتمی، فرهنگ علم کلام، انتشارات صبا، ص۴۳.



جعبه ابزار