مکتب فقهی شیعه (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
مكتب فقهى شيعه، از مباحث مطرح در
فقه سیاسی است.
منابع
فقه شیعه قرآن،
سنت نبوی و احادیث
اهل بیت (علیهمالسلام) است و
قیاس را نمیپذیرد.
اجتهاد و
استنباط احکام با تشویق
ائمه(علیهمالسلام) حتی در زمان حضورشان آغاز شد.
این
فقه پس از عصر
غیبت، بر پایه قواعد مدون اصولی توسط عالمانی چون
شیخ مفید نظاممند گردید.
ریشههای آن به
فتاوی امام علی (علیهالسلام) بازمیگردد و بهدلیل نقش
امام صادق (علیهالسلام) به
فقه جعفری شهرت یافته است.
امتياز اصلى فقه شيعه در منابع فقه و بهويژه در تلقى سنت نبوى است.
احاديث
امامان اهل بیت (علیهمالسلام) مهمترين منبع مكتب فقهى شيعه محسوب مىشود.
از سوى ديگر
شیعه بهجز
کتاب،
سنت،
اجماع و
عقل ادلهای چون قياس و
استحسان و
مصالح مرسله را همواره مردود شمرده است.
گرچه فقهاى شيعه نيز همچون فقهاى
سنی در استنباط
احکام شرعی دچار اختلافنظر شدهاند، ولى استنباط احكام شرعى در فقه شيعه معمولاً داراى نظام خاصى بوده و بهترتيب ويژه و مألوفى انسجام يافته است.
با وجود اينكه براساس اصول مكتب شيعه، در زمان معصوم نيازى به اجتهاد و استنباط احكام شرعى نيست، ولى فقهاى شيعه در زمان امامان معصوم (علیهمالسلام) نيز بنا به تشويق ائمه (علیهمالسلام) دست به اجتهاد زده و حتى
قواعد اصولی را براى استنباط احكام شرعى بهكار بستهاند.
حديث
ابان يكى از نمونههاى تشويق به اجتهاد در زمان ائمه (علیهمالسلام) مىباشد:
امام صادق (علیهالسلام) فرمودند:
«يا ابان يعلم هذا و أشباهه من كتاب الله ما جعل الله فى الدين من حرج، امسح على المراره»
فقهاى شيعه در عصر ائمه (علیهمالسلام) بيشتر به تدوين اصول احاديث پرداختهاند.
مجموع اين احاديث يکبار در چهارصد مجلد و بار ديگر در چهار مجموعه (
اصول کافی،
من لا یحضره الفقیه،
تهذیب الاحکام، و
استبصار) گردآورى شده است.
فقه به مفهوم اصطلاحى آن نزد شيعه عمدتاً از زمان غيبت امام معصوم (علیهالسلام) آغاز شده است.
كتاب
التذکرة باصول الفقه نخستين گام مهمى است كه توسط
شیخ مفید در نيمه دوم سده چهارم هجرى برداشته شده است.
فقهایى به تدوين مباحث فقهى براساس شيوه اهل بيت همت گمارده بودند، که عبارتند از:
شيخ مفيد و از آن پس
سید مرتضی از آن جهت آوازه بيشتر يافتند كه مباحث فقهى را براساس قواعد مدون
علم اصول فقه بنا نهادند.
اين شيوه در مكتب
شیخ طوسی انسجام، ارتقاء و استحكام بيشترى يافت.
برخى از نويسندگان محقق، شيعه را بهدليل اهتمام زياد به ضبط علوم اهل بيت (عليهمالسلام) در تدوين فقه، مقدم بر علماء سنى شمردهاند، که عبارتند از:
برخی از كتابهایى کلیدی از مؤلفات مكتب فقهى شيعه بهشمار رفته است، که عبارتند از:
گرچه مكتب فقهى شيعه بهدليل استناد بيشتر منابع آن به امام جعفر بن محمد الصادق (علیهالسلام) فقه جعفرى ناميده شده است، ولى فقه شيعه در حقيقت از همان عصر
پیامبر (صلاللهوعلیهوآلهوسلم) آغاز شده است و فتاواى على (عليهالسلام) نخستين جرقههاى فقه شيعه مىباشد كه پس از تحولات و سير تاريخى خود به مكتب امروز فقهى شيعه منتهى شده است.
•
زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۲، ص ۳۲.
