• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

بَرَبَه‌

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


منبع: عنوان


برتلس، خاورشناس نامی روس بود که در ۱۲۶۹ش/۱۸۹۰ در سن‌پترزبورگ زاده شد و پس از تحصیل نزد استادانی چون بارتولد و اُلدنبورگ، به تدریس و پژوهش در خاورشناسی پرداخت.
او با ترجمه و تصحیح آثار فارسی مانند گلستان، هفت‌پیکر و شاهنامه، و تألیف آثاری درباره تصوّف، نظامی، جامی و نوایی، ۳۱۵ اثر از خود برجای گذاشت و در ۱۳۳۶ش/۱۹۵۷ در مسکو درگذشت.


بِرتِلس، یوگنی ادواردویچ، خاورشناس نامی روس در ۱۲۶۹ ش/۱۸۹۰ در سن پترزبورگ زاده شد. پس از گذراندن دوره تحصیلات مقدماتی، به دانشگاه سن‌پترزبورگ راه یافت و نزد استادانی چون روماسکویچ، فریمان، بارتولد و اُلدنبورگ تحصیل کرد.
پس از پایان تحصیلات در ۱۲۹۹ ش/ ۱۹۲۰، در دانشکده خاورشناسی به تدریس پرداخت.
[۱] G. Y. Aliyev, "Bibliografia nauchnikh trudov Engeniya Eduardovicha Berthelsa", pp. ۱۱۵- ۱۱۶, Sovetkoe Vostokovedeniye, ۱ (۱۹۵۸).
دایرة المعارف شوروی تاریخ
[۲] Sovetskaya Istoricheskaya Ensiklopediya, II, vol۲, p۳۷۷, Moscow ۱۹۶۲, s.v. "Berthels" (by A. N. Boldirev)
[۳] Uzbek Sovet Ensiklopediyasi, II, Vol. ۲, p. ۱۸۷, Tashkent ۱۹۷۲.
دایرة‌ المعارف بزرگ شوروی
[۴] Great soviet encyclopedia, New York ۱۹۷۳-۱۹۸۳, s.v. "Bertel's, Evgenii Eduardovich" (by N. M. Osmanov)
[۵] ابو القاسم سحاب، فرهنگ خاورشناسان، ص۶۴، تهران ۱۳۵۶ ش.
[۶] Encyclopaedia Iranica, s.v. "Berthels" (by Michael Zand), ذیل ماده.


در همان زمان به موزه خلق‌های آسیا اکنون
(ببینید: سسة خاورشناسی روسیه)
پیوست و تا پایان‌ عمر در آنجا مشغول به کار بود. در ۱۳۰۷ش/۱۹۲۸ از دانشگاه سن‌پترزبورگ عنوان استادی ارشد (پروفسوری) دریافت کرد. در ۱۳۱۱ش/۱۹۳۲ سرپرستی بخش زبان و تاریخ تاجیکستان را در فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی (سابق) بر عهده‌ گرفت و در ۱۳۱۸ش/ ۱۹۳۹ به سرپرستی بخش ایران شناسی
(ببینید: سسة زبان‌های شرقی)
برگزیده شد.
در۱۳۲۹ ش/ ۱۹۵۰ به مسکو انتقال یافت و در ۱۳۳۶ ش/ ۱۹۵۷ در همانجا درگذشت.
[۷] G. Y. Aliyev, "Bibliografia nauchnikh trudov Engeniya Eduardovicha Berthelsa", p. ۱۱۶, Sovetkoe Vostokovedeniye, ۱ (۱۹۵۸).
[۸] Sovetskaya Istoricheskaya Ensiklopediya, II, vol۲, p۳۷۷, Moscow ۱۹۶۲, s.v. "Berthels" (by A. N. Boldirev)
[۹] آنسیکلوپدیا ساوِتی تاجیک، ج ۱، ج۱، ص۴۳۲، دوشنبه ۱۹۷۸ (به خط سیریلی).
[۱۰] Encyclopaedia Iranica, s.v. "Berthels" (by Michael Zand), ذیل ماده.

وی ۳۷ سال در انستیتوی خاورشناسی خدمت، و در دانشگاه‌های مسکو، سن‌پترزبورگ و آسیای میانه تدریس کرد.
[۱۱] Sovetskaya Istoricheskaya Ensiklopediya, II, vol۲, p۳۷۷, Moscow ۱۹۶۲, s.v. "Berthels" (by A. N. Boldirev)
برتلس خاورشناسی پرکار بود؛ او کارش را با ترجمه آغاز کرد، چنانکه نخستین کارهایش برگردانیدن گلستان سعدی (۱۳۰۱ش/ ۱۹۲۲)، بلبل‌ نامه منسوب به‌ عطار (۱۳۰۲ش/ ۱۹۲۳)، و هفت پیکر نظامی (۱۳۰۲ش/۱۹۲۳) به زبان روسی بود
[۱۲] A. N. Boldirev, "Nauchnoe nasledeniye Evgeniya Eduardovicha Bertelsa", Vol. ۱, p. ۹, in E. Bertel's, Izbrannitrudi, vol. I: Istoriya Persidsko-Tadjiskoy literature, Moscow ۱۹۶۰.


او همچنین درباره تصوّف و ادبیات تصوّف به پژوهش پرداخت و مجموعه تحقیقاتش درباره افکار و آثار ابراهیم ادهم، فضیل عیاض، ابو الحسن خرقانی، بابا کوهی شیرازی، عبدالله انصاری، نجم‌الدین کبری، شیخ فریدالدین عطار، ملامحسن فیض کاشانی و دیگر عارفان فارسی‌گوی در کتاب تصوّف و ادبیات تصوّف به طبع رسید، هر چند که این کتاب در شناخت تصوّف و عارفان مسلمان و شاعران فارسی‌گوی عاری از اشتباه نیست.
[۱۳] مصطفی حسینی طباطبائی، نقد آثار خاورشناسان، ص۱۴۲ـ۱۴۷، تهران ۱۳۷۵ ش.


بخش عمده تألیفات برتلس درباره ادبیات فارسی است و برخی از پژوهش‌های ارزنده او درباره شاعران فارسی‌گوی، مانند عنصری، غضائری رازی، فرّخی، منوچهری، مسعودسعدسلمان، سنایی، عمعق بخارایی، سوزنی‌سمرقندی و نظامی‌عروضی، در کتاب تاریخ ادبیات فارسی او مندرج است.

برتلس در جشن هزارمین سال تولد فردوسی که در مهرماه ۱۳۱۳ در ایران برگزار شد، شرکت داشت و به زبان فارسی سخنرانی کرد.
[۱۴] ابو القاسم سحاب، فرهنگ خاورشناسان، ص۶۴، تهران ۱۳۵۶ ش.
همچنین در کنگره‌های جهانی هنر و باستانشناسی ایرانی (مسکو ـ سن‌پترزبورگ، ۱۳۱۴ ش/ ۱۹۳۵)، بوعلی سینا (تهران، ۱۳۴۳ ش/ ۱۹۵۴)، و بیست و سومین کنگره جهانی خاورشناسان (کمبریج، ۱۳۴۳ش/۱۹۵۴) با گزارش‌هایی در موضوعات ادب فارسی شرکت جست.
[۱۵] آنسیکلوپدیای ادبیات و صنعت تاجیک، ج ۱، ج۱، ص۲۶۸، دوشنبه ۱۹۸۸، ذیل «برتلس» (نوشتة م. ملا احمدوف، سیریلی).

در ۱۳۳۹ـ۱۳۵۰ ش/ ۱۹۶۰ـ ۱۹۷۱ متن علمی و انتقادی شاهنامه، به سرپرستی باباجان غفوراُف، با همکاری و نظارت برتلس، در مسکو تهیه و بعداً چاپ شد (Aliyev)
[۱۶] آنسیکلوپدیا ساوِتی تاجیک، ج ۱، دوشنبه ۱۹۷۸ (به خط سیریلی).
[۱۷] Great soviet encyclopedia, New York ۱۹۷۳-۱۹۸۳, s.v. "Bertel's, Evgenii Eduardovich" (by N. M. Osmanov)
[۱۸] A. N. Boldirev, "Nauchnoe nasledeniye Evgeniya Eduardovicha Bertelsa", Vol. ۱, p. ۱۰, in E. Bertel's, Izbrannitrudi, vol. I: Istoriya Persidsko-Tadjiskoy literature, Moscow ۱۹۶۰.


از دیگر آثار پژوهشی برتلس در زمینه ادب فارسی، کتاب نظامی اوست که در ۱۳۲۰ ش/ ۱۹۴۱ به طبع رسیده؛ و نیز متن مصحح اسکندرنامه نظامی که در ۱۳۲۷ ش/ ۱۹۴۸ جایزه دولتی را به خود اختصاص داده است.
[۱۹] آنسیکلوپدیا ساوِتی تاجیک، ج ۱، دوشنبه ۱۹۷۸ (به خط سیریلی).
[۲۰] Uzbek Sovet Ensiklopediyasi, II, p. ۱۸۷, Tashkent ۱۹۷۲.
[۲۱] Encyclopaedia Iranica, s.v. "Berthels" (by Michael Zand), ذیل ماده.
[۲۲] A. N. Boldirev, "Nauchnoe nasledeniye Evgeniya Eduardovicha Bertelsa", Vol. ۱, p. ۱۱, in E. Bertel's, Izbrannitrudi, vol. I: Istoriya Persidsko-Tadjiskoy literature, Moscow ۱۹۶۰.
او درباره جامی و نوایی نیز مقالات و کتاب‌هایی تألیف کرده، از جمله دو اثر او درباره نوایی و جامی به ترتیب در ۱۳۲۷ ش/ ۱۹۴۸ در تاشکند و در ۱۳۲۸ ش/ ۱۹۴۹ در دوشنبه چاپ و منتشر شده است.
[۲۳] Uzbek Sovet Ensiklopediyasi, II, p. ۱۸۷, Tashkent ۱۹۷۲.
[۲۴] Encyclopaedia Iranica, s.v. "Berthels" (by Michael Zand), ذیل ماده.

ترجمه برخی از شاهکارهای ادب فارسی، مانند سفرنامه ناصرخسرو (۱۹۳۳) و قابوس‌ نامه (۱۹۵۳) به روسی، از دیگر آثار برتلس است.
[۲۵] Encyclopaedia Iranica, s.v. "Berthels" (by Michael Zand), ذیل ماده.
که سبب آشنایی مردم شوروی (سابق) با فرهنگ و ادب ایران شد. وی همچنین در برخی از دانشنامه‌ها، بویژه دایرة المعارف بزرگ شوروی و د. اسلام، مقالاتی در معرفی شخصیت‌های فرهنگی و ادبی نوشته است.
آخرین کار برجسته وی پژوهشی است با عنوان پنجمین مناظره اسدی طوسی که پس از مرگش به طبع رسیده است.
[۲۶] A. N. Boldirev, "Nauchnoe nasledeniye Evgeniya Eduardovicha Bertelsa", Vol. ۱, p. ۱۵, in E. Bertel's, Izbrannitrudi, vol. I: Istoriya Persidsko-Tadjiskoy literature, Moscow ۱۹۶۰.

به طوری که پروفسور بلدرف برشمرده است، برتلس ۳۱۵ اثر داشته که چهل اثر او به زبان‌های شرقی و اروپایی ترجمه و نشر شده است.
[۲۷] Sovetskaya Istoricheskaya Ensiklopediya, II, vol۲, p۳۷۷, Moscow ۱۹۶۲, s.v. "Berthels" (by A. N. Boldirev)
زبده آثار برتلس پس از مرگش بین سال‌های ۱۳۳۹ـ ۱۳۴۴ ش/ ۱۹۶۰ـ ۱۹۶۵ در مسکو در چهار مجلّد به چاپ رسید که عبارت است از:
۱) تاریخ ادبیات فارسی (ترجمه فارسی: سیروس ایزدی، ۱۳۷۴ ش)
۲) نظامی و فضولی
۳) تصوّف و ادبیات تصوّف (ترجمه سیروس ایزدی، ۱۳۵۶ ش)
۴) نوایی و جامی
[۲۸] Uzbek Sovet Ensiklopediyasi, II, p. ۱۸۷, Tashkent ۱۹۷۲.
[۲۹] Encyclopaedia Iranica, s.v. "Berthels" (by Michael Zand), ذیل ماده.
۱. مصطفی حسینی طباطبائی، نقد آثار خاورشناسان، تهران ۱۳۷۵ ش.
۲. آنسیکلوپدیا ساوِتی تاجیک، ج ۱، دوشنبه ۱۹۷۸ (به خط سیریلی).
۳. آنسیکلوپدیای ادبیات و صنعت تاجیک، ج ۱، دوشنبه ۱۹۸۸، ذیل «برتلس» (نوشتة م. ملا احمدوف، سیریلی).
۴. ابو القاسم سحاب، فرهنگ خاورشناسان، تهران ۱۳۵۶ ش.
۵. A. N. Boldirev, "Nauchnoe nasledeniye Evgeniya Eduardovicha Bertelsa", in E. Bertel's, Izbrannitrudi, vol. I: Istoriya Persidsko-Tadjiskoy literature, .Moscow ۱۹۶۰
۶. Encyclopaedia Iranica, s.v. "Berthels" (by Michael Zand).
۷. G. Y. Aliyev, "Bibliografia nauchnikh trudov Engeniya Eduardovicha Berthelsa", Sovetkoe Vostokovedeniye, ۱ (۱۹۵۸).
۸. Great soviet encyclopedia, New York ۱۹۷۳-۱۹۸۳, s.v. "Bertel's, Evgenii Eduardovich" (by N. M. Osmanov).
۹. Sovetskaya Istoricheskaya Ensiklopediya, II, Moscow ۱۹۶۲, s.v. "Berthels" (by A. N. Boldirev).
۱۰. Uzbek Sovet Ensiklopediyasi, II, Tashkent ۱۹۷۲.

۱. ↑ G. Y. Aliyev, "Bibliografia nauchnikh trudov Engeniya Eduardovicha Berthelsa", pp. ۱۱۵- ۱۱۶, Sovetkoe Vostokovedeniye, ۱ (۱۹۵۸).
۲. ↑ Sovetskaya Istoricheskaya Ensiklopediya, II, vol۲, p۳۷۷, Moscow ۱۹۶۲, s.v. "Berthels" (by A. N. Boldirev)
۳. ↑ Uzbek Sovet Ensiklopediyasi, II, Vol. ۲, p. ۱۸۷, Tashkent ۱۹۷۲.
۴. ↑ Great soviet encyclopedia, New York ۱۹۷۳-۱۹۸۳, s.v. "Bertel's, Evgenii Eduardovich" (by N. M. Osmanov)
۵. ↑ ابو القاسم سحاب، فرهنگ خاورشناسان، ص۶۴، تهران ۱۳۵۶ ش.
۶. ↑ Encyclopaedia Iranica, s.v. "Berthels" (by Michael Zand), ذیل ماده.
۷. ↑ G. Y. Aliyev, "Bibliografia nauchnikh trudov Engeniya Eduardovicha Berthelsa", p. ۱۱۶, Sovetkoe Vostokovedeniye, ۱ (۱۹۵۸).
۸. ↑ Sovetskaya Istoricheskaya Ensiklopediya, II, vol۲, p۳۷۷, Moscow ۱۹۶۲, s.v. "Berthels" (by A. N. Boldirev)
۹. ↑ آنسیکلوپدیا ساوِتی تاجیک، ج ۱، ج۱، ص۴۳۲، دوشنبه ۱۹۷۸ (به خط سیریلی).
۱۰. ↑ Encyclopaedia Iranica, s.v. "Berthels" (by Michael Zand), ذیل ماده.
۱۱. ↑ Sovetskaya Istoricheskaya Ensiklopediya, II, vol۲, p۳۷۷, Moscow ۱۹۶۲, s.v. "Berthels" (by A. N. Boldirev)
۱۲. ↑ A. N. Boldirev, "Nauchnoe nasledeniye Evgeniya Eduardovicha Bertelsa", Vol. ۱, p. ۹, in E. Bertel's, Izbrannitrudi, vol. I: Istoriya Persidsko-Tadjiskoy literature, Moscow ۱۹۶۰.
۱۳. ↑ مصطفی حسینی طباطبائی، نقد آثار خاورشناسان، ص۱۴۲ـ۱۴۷، تهران ۱۳۷۵ ش.
۱۴. ↑ ابو القاسم سحاب، فرهنگ خاورشناسان، ص۶۴، تهران ۱۳۵۶ ش.
۱۵. ↑ آنسیکلوپدیای ادبیات و صنعت تاجیک، ج ۱، ج۱، ص۲۶۸، دوشنبه ۱۹۸۸، ذیل «برتلس» (نوشتة م. ملا احمدوف، سیریلی).
۱۶. ↑ آنسیکلوپدیا ساوِتی تاجیک، ج ۱، دوشنبه ۱۹۷۸ (به خط سیریلی).
۱۷. ↑ Great soviet encyclopedia, New York ۱۹۷۳-۱۹۸۳, s.v. "Bertel's, Evgenii Eduardovich" (by N. M. Osmanov)
۱۸. ↑ A. N. Boldirev, "Nauchnoe nasledeniye Evgeniya Eduardovicha Bertelsa", Vol. ۱, p. ۱۰, in E. Bertel's, Izbrannitrudi, vol. I: Istoriya Persidsko-Tadjiskoy literature, Moscow ۱۹۶۰.
۱۹. ↑ آنسیکلوپدیا ساوِتی تاجیک، ج ۱، دوشنبه ۱۹۷۸ (به خط سیریلی).
۲۰. ↑ Uzbek Sovet Ensiklopediyasi, II, p. ۱۸۷, Tashkent ۱۹۷۲.
۲۱. ↑ Encyclopaedia Iranica, s.v. "Berthels" (by Michael Zand), ذیل ماده.
۲۲. ↑ A. N. Boldirev, "Nauchnoe nasledeniye Evgeniya Eduardovicha Bertelsa", Vol. ۱, p. ۱۱, in E. Bertel's, Izbrannitrudi, vol. I: Istoriya Persidsko-Tadjiskoy literature, Moscow ۱۹۶۰.
۲۳. ↑ Uzbek Sovet Ensiklopediyasi, II, p. ۱۸۷, Tashkent ۱۹۷۲.
۲۴. ↑ Encyclopaedia Iranica, s.v. "Berthels" (by Michael Zand), ذیل ماده.
۲۵. ↑ Encyclopaedia Iranica, s.v. "Berthels" (by Michael Zand), ذیل ماده.
۲۶. ↑ A. N. Boldirev, "Nauchnoe nasledeniye Evgeniya Eduardovicha Bertelsa", Vol. ۱, p. ۱۵, in E. Bertel's, Izbrannitrudi, vol. I: Istoriya Persidsko-Tadjiskoy literature, Moscow ۱۹۶۰.
۲۷. ↑ Sovetskaya Istoricheskaya Ensiklopediya, II, vol۲, p۳۷۷, Moscow ۱۹۶۲, s.v. "Berthels" (by A. N. Boldirev)
۲۸. ↑ Uzbek Sovet Ensiklopediyasi, II, p. ۱۸۷, Tashkent ۱۹۷۲.
۲۹. ↑ Encyclopaedia Iranica, s.v. "Berthels" (by Michael Zand), ذیل ماده.


دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «برتلس‌».    


رده‌های این صفحه : تراجم | خاور شناسان | مقالات دانشنامه جهان اسلام
جعبه ابزار