قلمرو و صلاحیت دولت اسلامی (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
قلمرو و صلاحیت دولت اسلامی آزادی فعالیتهای علمی و معنوی از حوزههای محدودیتپذیر
حاکمیت دولت بهشمار میرود.
دخالت دولت در این عرصهها میتواند به تضعیف خلاقیت، نوآوری و پیشرفت علمی بینجامد.
با این حال، وجود
حکومت با
استقلال علمی تعارض ذاتی ندارد و میتواند زمینههای رشد آن را فراهم سازد.
در
اندیشه اسلامی،
دولت اسلامی موظف است شرایط لازم برای آموزش، پژوهش و شکوفایی فکری جامعه را تقویت کند.
ترديدى نيست كه بخشى از فعاليتهاى
انسان در جنبههاى حيات علمى و معنوى از قلمرو صلاحيت اعمال حاكميت دولت خارج است و از اينرو بعضى از متفكرين چون هربرت اسپنسر
(نظام الحكم و الادارة فى الاسلام، ص ۴۶. منتظری، حسینعلی،)
توصيه مىكردند كه افراد بايد راههاى مربوط به اين زمينهها را خود انتخاب نموده و آن را طى كنند و در اين راه متكى به دولت نباشند.
عملاً نيز بسيارى از فلاسفه و دانشمندان چنين بودهاند.
دخالت دولت و كنترل افراد در اينگونه موارد نه تنها در صلاحيت دولت نيست بلكه موجب سلب آزادیها و از ميان بردن زمينه خلاقيتها و ابتكارها و پيشرفت علمى و
معنوی جامعه خواهد شد.
ولى نه اين مطلب و نه امكان حيات علمى دانشمندان منهاى ارتباط با دولتها نمىتواند ضرورت تشكيل دولت را مورد ترديد قرار دهد، زيرا نه تنها منافاتى بين آزادى حيات علمى و معنوى افراد و امكان ادامه آموزش و تحقيق بدون دولت و بين برپایى حكومت وجود ندارد.
بلكه اصولاً دولت صلاحيتدار به ويژه دولت اسلامى كه مورد بحث ما است در رشد اين آزادى و تسهيلات لازم براى زندگى علمى و ادامه تحقيقات و ايجاد شرایط مساعد آن مىتواند نقش مؤثرى را ايفا نمايد و اين نكته خود مىتواند يكى از دلایل ضرورت تشكيل دولت اسلامى تلقى گردد، زيرا ارتقا بخشيدن به علم و تحقيقات و خلاقيتهاى علمى و تشويق به زندگى توأم با تعليم و تحقيق خود از اهداف دولت اسلامى است.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۲، ص۱۸۴-۱۸۵.
