ناسیونالیزم اسلامی (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
ناسیونالیزم اسلامی نوعی
ناسیونالیسم فراملیتی است که بر هویت و
وحدت جهان
اسلام تأکید دارد.
این اندیشه، آثار مثبت ناسیونالیسم، از جمله
استقلال، مقاومت در برابر استعمار و همبستگی اجتماعی را در قالب
هویت اسلامی ارائه میکند.
مفهوم «
جامعه اسلامی» نخستین بار توسط
سید جمال اسدآبادی مطرح شد و هویتی نوین در برابر هویتهای قومی یا عربی عرضه کرد.
این رویکرد با سنت و باورهای اسلامی سازگار است و میتواند ملتهای
مسلمان را در سراسر جهان متحد کند.
برخى از متفكران مسلمان كه انديشه فرامليتى داشتند، نوع جديدى از ناسيوناليزم را در قالب
جامعه اسلامی مطرح كردند و ناسيوناليزم با هويت اسلامى را به عنوان يک انديشه فراگير و وحدت آفرين كه همه آثار مثبت ناسيوناليزم را در برداشته باشد، ارائه كردند.
واژه جامعه اسلامى در برابر جامعه عرب را نخستين بار سيد جمال اسدآبادى در مقالات خود در
العروة الوثقی به كار گرفت و هويت ملى جديدى را در برابر هويت عربى عرضه كرد.
انديشه «
جامعه اسلامى» با همه آثار مثبت آنكه استقلال كامل، استعمار ستيزى و وحدت جهان اسلام را يکجا مطرح مىكرد، حداقل در ديد مسلمانان عرب علاقهمند به هويت اسلامى جاذبههاى ناسيوناليزم عربى را كمرنگ و خنثى و قدمت و پايگاه مردمى جامعه اسلامى را با چشمانداز وسيعترى ارائه مىكرد.
تز جامعه اسلامى به گونهاى بود كه با افكار سنتگرايان سنى پايبند به احياى خلافت اسلامى نيز سازگار بود و از سوى ديگر خود مفهوم نوينى از ناسيوناليزم را در رابطه با يک پيوند معنوى پايدار يعنى
ایمان اسلامى عرضه مىكرد كه كارآيى آن در مقابله با استعمار، اختصاص به سرزمينهاى عربى نداشت.
اين تز قادر بود در سراسر جهان اسلام به عنوان يک حربه دفاعى ايدئولوژيک، صفوف ملتهاى مسلمان را در برابر استعمار متحد كند.
اين انديشه، آرمانهايى چون بازگشت به گذشته طلايى اسلام و بازيافت هويت اسلامى و بهرهورى از عقلانيت و حتى نوگرايى و تجدد را يکجا دربر مىگرفت.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۲، ص۶۷۴.
