ناسیونالیزم ایرانی (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
ناسیونالیزم ایرانی شامل جنبشها و ایدئولوژیهایی است که هویت ملی و
استقلال ایران را در برابر نفوذ خارجی و امپراتوری عثمانی تقویت میکردند.
برخی جنبشها، مانند تشیع و شعوبیت، واکنشی به تسلط
اسلام عرب و دفاع از هویت ملی بودند.
در آغاز مشروطه، ناسیونالیسم ایرانی تحت تأثیر غربگرایی و تجربه
ترکیه شکل گرفت و سکولاریزم و تفکیک
دین از سیاست را پی گرفت.
این اندیشه، برخلاف ناسیونالیسم عرب، همواره با اسلامزدایی و مدرنیسم همراه بوده است.
برخى از مورخان و نويسندگان عرب (سنى) معمولا از نهضت تشيع و شعوبيت به عنوان دو نوع جنبش ناسيوناليست ايرانى در مقابله با اسلام حاكم ياد مىكنند كه از احساس ملى پنهانى ايرانيان در جبران شكست در برابر اسلام عرب، نشأت مىگرفته است.
برخى ديگر از كنارهگيرى ايران از انديشه
وحدت اسلامی، كه در امپراطورى عثمانى شكل گرفته بود توسط
صفویه، به عنوان يک جنبش ناسيوناليستى ايرانى سخن مىگويند به اين لحاظ كه تا سده (هشتم م) همه
مسلمانان اعم از عرب و عجم و نيز
شیعه و سنى در سراسر جهان اسلام به هم آميخته و در درون يک جامعه بزرگ اسلامى زندگى مىكردند، با شكلگيرى نظام عثمانى و تمركز اسلام سنى با گرايشهاى متعصبانه، ايرانيان در برابر اين امپراطورى به مقاومت برخاستند و با وجود قدرت و فشار عثمانىها هرگز تن به الحاق
ایران به امپراطورى عثمانى ندادند و جهان اسلام در عمل به دو بلوى
سنی و شيعه تقسيم شد و در برابر
مذهب تسنن رسمى عثمانىها، مذهب شيعه در ايران به رسميت شناخته، مذهب رسمى و ملى دولت شد.
در كنار اين دو برداشت از ناسيوناليزم ايرانى بايد از يک جنبش واقعى ناسيوناليستى در آغاز مشروطيت ايران ياد كرد كه تحت تأثير عملكرد تركيه، ريشه در غربگرايى و انديشه تجددطلبى با معيارهاى غربى داشت.
انديشه ناسيوناليستى ايرانى مانند ناسيوناليزم ترک برخلاف انديشه ناسيوناليزم عرب، همواره با فكر اسلامزدايى و سكولاريزم همراه بوده و راهگشاى انفصال ديانت از سياست بوده است.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۲، ص۶۷۵.
