والدین
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
احسان و احترام به والدین در
اسلام واجب و بیاحترامی به آنان
حرام و از
گناهان کبیره است؛ حتی ناپسند سخن گفتن با آنان و ترک اطاعت در
معصیت مورد
نهی قرار گرفته و در صورتی که والدین
مشرک باشند،
معاشرت نیک توصیه شده است.
فرزند موظف به دادن
نفقه والدین
فقیر است؛
اطاعت در غیر
معصیت واجب یا اختلافی است، و در مسائل
جهاد و
زکات احکام خاصی وجود دارد؛ والدین نیز حق
حضانت و سهم
ارث مشخص (هر کدام یکهشتم یا یکششم بسته به وجود فرزند) دارند.
احکام دیگری مانند ممنوعیت خرید والدین بعنوان
برده، تابعیت
کودک از وضعیت دینی و آزادی والدین،
مکروه بودن خوردن از
عقیقه، مستحب بودن
نماز و نگاه به والدین و برخی آداب رفتاری و
دعا به سوی
قبور مطرح شدهاند.
از احکام مرتبط با والدین در بابهای
طهارت،
صلات،
زکات،
جهاد،
نکاح،
عتق،
ارث و
حدود سخن گفتهاند.
قرآن کریم در ردیف امر به عبادت و بندگی
خدا، به احسان و نیکی به پدر و مادر امر
و از بی احترامی به ایشان حتی بهاندازه گفتن
اُفّ «اف» نهی کرده است و به گفتار پسندیده و نیک در سخن گفتن با ایشان و
تواضع و فروتنی در برابرشان و دعای خیر و رحمت بر ایشان فرمان داده است.
و در آیهای دیگر، درباره والدین مشرک، با نهی از
اطاعت آنان در
شرک آوردن به خدا، به مصاحبت و
معاشرت نیک با ایشان در دنیا دستور داده است؛
از این رو، فقها گفتهاند: نیکی و احسان به والدین، واجب و بی احترامی و آزردن ایشان
حرام است
روایات متعدد، عقوق والدین (رفتار ناپسند و ضایع کردن حقوق ایشان) را از
گناهان کبیره برشمرده و در حدیثی، عاق والدین را از استشمام بوی
بهشت که از فاصله هزار سال احساس میشود، محروم دانسته است.
اطاعت والدین در معصیت
خداوند به ترک
واجب یا ارتکاب
حرام، حرام است؛ لیکن اطاعت ایشان در غیر معصیت، در صورتی که مخالفت با آنان منجرّ به عقوقشان گردد
واجب و در غیر این صورت، در وجوب اطاعت اختلاف است.
در ادامه برخی از احکام مرتبط به والدین آورده میشود:
چنانچه والدین فرزند را از
جهاد بازدارند، در صورتی که جهاد
واجب کفایی باشد، با وجود رزمندگان به مقدار کفایت، اطاعت والدین بر فرزند واجب است، مگر آنکه والدین
کافر باشند که در این صورت، به تصریح برخی، مخالفت با ایشان و شرکت در جهاد حرام نخواهد بود.
نفقه پدر و مادر
فقیر بر فرزند توانمند از نظر مالی واجب است.
از این رو پرداخت
زکات از سهم فقرا به آنان از سوی فرزند جایز نیست؛
لیکن در جواز پرداخت زکات از سوی غیر فرزند (اجنبی) اختلاف است.
برخی پرداخت زکات به ایشان با هدف توسعه در معیشت در صورت عدم توسعه توسط فرزند را جایز دانستهاند.
البته در صورت خودداری فرزند از دادن
نفقه، گرفتن زکات برای آنان جایز خواهد بود.
والدین بر فرزندان خود حق
حضانت دارند و با وجود آنان، دیگری چنین حقی ندارد.
والدین از طبقه نخست ارثبران به شمار میروند و سهم هر کدام از ترکه در صورتی که
میّت فرزند داشته باشد، یک ششم است.
در صورت برده بودن والدین، فرزند نمیتواند با خریدن و مانند آن مالک آنان گردد و در صورت اقدام به خرید، فوری آزاد و از
بردگی خارج میشوند
کودک در
اسلام و
کفر تابع والدین خویش است. بنابر این، با مسلمان بودن یکی از آن دو، کودک نیز محکوم به اسلام خواهد بود.
چنان که در آزاد یا برده بودن نیز تابع آنان است و در صورت آزاد بودن یکی، حتی مادر بنابر قول مشهور، فرزند نیز آزاد محسوب میشود.
ملاک در فطری بودن
ارتداد بنابر مشهور، مسلمان بودن والدین یا یکی از آن دو، هنگام
انعقاد نطفه فرزند است
خوردن والدین از عقیقهای که برای فرزند خود کردهاند، مکروه است.
نگاه کردن به والدین
عبادت شمرده شده و مستحب است.
خواندن دو رکعت نماز و اهدای ثواب آن به والدین
مستحب است
.
به خدمت گرفتن والدین مکروه است؛
چنان که صدا کردن آنان به اسم کراهت دارد.
حاجت خواستن از خداوند نزد
قبر والدین موجب استجابت
دعا میشود.
• فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهمالسّلام)، ج۹، ص۳۰۳_۳۰۵.
