وحدت وجوب

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف

---

وحدت وجود، یکی بودن حقیقت وجود در واجب و ممکن است. وحدت وجود از قضایای مهم فلسفه و عرفان است.
نظریه وحدت وجود مبتنی بر اصالت وجود (معروف میان میرداماد، ملاصدرا و پیروان آنان) در برابر اصالت ماهیت (این قول به فلاسفه مشاء نسبت داده شده) است؛
در اینکه که آیا موجود نیز همچون وجود، یکی است یا اینکه موجودات، متعدد و متکثراند و تنها وجودهای آنها یکی می‌باشد؟ دو قول وجود دارد.
عنوان وحدت وجود به مناسبت در باب طهارت آمده است. به گفته برخی، قایلان به وحدت وجود در صورت التزام به احکام اسلام، محکوم به کفر و نجاست نیستند، مگر آنکه به لوازم مذهبشان آگاهانه التزام داشته باشند که در این صورت، کافر و نجس‌اند.

---

وحدت وجود، یکی بودن حقیقت وجود در واجب و ممکن است.
وحدت وجود از قضایای مهم و چالش برانگیز فلسفه و عرفان است.
نظریه وحدت وجود مبتنی بر اصالت وجود در برابر اصالت ماهیت است؛
با این توضیح: از مباحث اختلافی میان فلاسفه این است که آیا ماهیت، اصیل و وجود امری اعتباری است یا عکس آن درست است؟
بنابر قول نخست، وحدت وجود معنا ندارد؛ زیرا اصالت از آن ماهیت است و ماهیت‌های اشیا بدون هیچ اختلافی متعدداند؛
لیکن بنابر قول دوم، یعنی اصالت وجود، اختلاف است که آیا اطلاق وجود بر همه وجودها؛ اعم از وجود واجب و وجود ممکن؛ وجود ذهنی و وجود خارجی، از باب مشترک لفظی است؛ بدین معنا که لفظ وجود بر معانی مفاهیم متعدد و متباین از هم که تحت یک حقیقت نمی‌گنجند، اطلاق می‌شود و قدر مشترک و جامع میان آنها وجود ندارد، مانند اطلاق واژه «عین» بر چشم، چشمه، طلا، ذات و جاسوس، یا اینکه اطلاق بر وجودها از باب مشترک معنوی است؛ بدین معنا که حقیقت وجود و اصالت ممکن یکی بیش نیست و هر یک از وجود واجب و ممکن فردی (مصداقی) از آن می‌باشد.

---

قول نخست به فلاسفه مشاء یا بیشتر آنان نسبت داده شده و قول دوم معروف میان میرداماد و شاگرد او ملاصدرا و پیروان آنان است.

---

بحث دیگر مطرح میان قایلان به وحدت وجود این است که آیا موجود نیز همچون وجود، یکی است یا اینکه موجودات، متعدد و متکثراند و تنها وجودهای آنها یکی می‌باشد؟ مسئله محل اختلاف میان آنان است.

۳.۱ - قول اول

برخی صوفیه قایل به قول نخست‌اند. بنابر این قول، موجودی جز خدا نیست؛ بلکه وجود و موجود تنها خدا است و ماسوی الله همه تطورات و ظهورات و شئون ذاتی اویند و تمامی خلق اعدام‌اند و وجود آنها عین وجود حق است. از این دیدگاه به نظریه وحدت وجود و موجود تعبیر کرده‌اند؛

۳.۲ - قول دوم

لیکن بنابر قول دوم، حقیقت وجود هرچند یکی است، لیکن به لحاظ قوت و ضعف و اوّلیت و اولویّت دارای درجات و مراتب است. بالاترین مرتبه آن وجود واجب است و سایر مراتب و درجات آن، مراتب وجود ممکن‌اند.
از لوازم نظریه وحدت وجود، تشبیه خدا به خلق در ذات است که لازمه آن، نفی یگانگی ذات خدای تعالی و اثبات شریک برای او می‌باشد؛ زیرا بنابر این نظریه، وجود واجب –که عین ذات او است– با وجود خلق، یک حقیقت خواهد بود. البته این در فرضی است که برای خلق نیز مرتبه‌ای از وجود باشد؛ چنان که قایلان به وحدت وجود و تعدد و کثرت موجود، به آن قایل‌اند؛
لیکن بنا بر نظریه وحدت وجود و موجود، جز واجب، چیزی نیست. لازمه چنین نظریه‌ای انکار همه شرائع و ادیان آسمانی است؛ زیرا بنابر این نظریه، خالق و مخلوق، رب و مربوب، مولا و عبد، مؤمن و کافر، ثواب و عقاب و بهشت و جهنم معنا نخواهد داشت؛ در حالی که ادیان آسمانی بر اساس ربّ و مربوب، مولا و عبد، خالق و مخلوق، مؤمن و کافر، سعادت و شقاوت، بهشت و جهنم، طاعت و معصیت و ثواب و عقاب بنا شده و شکل گرفته‌اند.
بنا بر این، لوازم نظریه وحدت وجود یا وحدت وجود و موجود، کفر و شرک است.
عنوان وحدت وجود به مناسبت در باب طهارت آمده است. به گفته برخی، قایلان به وحدت وجود در صورت التزام به احکام اسلام، محکوم به کفر و نجاست نیستند، مگر آنکه به لوازم مذهبشان آگاهانه التزام داشته باشند که در این صورت، کافر و نجس‌اند.

---