تسبیح

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



به گفتن (سبحان اللّه) و مانند آن از اذکار دلالت‏ کننده بر تنزیه خداوند و دانه‏هاى به نخ کشیده شده جهت گفتن ذکر خداوند تسبیح گفته می شود.


تسبیح در فقه

[ویرایش]

تسبیح به معناى نخست بر ذکرهایى اطلاق مى‏شود که با تسبیح و تنزیه خداوند آغاز مى‏گردد، مانند تسبیحات اربع و ذکرهاى رکوع و سجود. تسبیح به معناى دوم میان فارسى زبانان رایج است و در عربی به آن (سبحه) گفته مى‏شود. از این عنوان- به هر دو مفهوم- در باب صلات سخن رفته است.

تسبیح به معناى اوّل

[ویرایش]


← تسبیح در رکوع و سجود


در اینکه در رکوع و سجود، تنها تسبیح لازم است یا مطلق ذکر کفایت مى‏کند، اختلاف است. قول اوّل منسوب به مشهور است؛ بلکه بر آن ادّعاى اجماع شده است.
بنابر قول به وجوب تسبیح، در مقدار لازم آن اختلاف است. برخى مطلق تسبیح را کافى دانسته‏اند هرچند با گفتن یک بار (سبحان اللّه)؛ لیکن برخى دیگر یک بار تسبیح کبری (سبحان ربّى العظیم و بحمده، سبحان ربّى الأعلى و بحمده) را کافى دانسته‏اند. گروهى، بلکه بسیارى از فقها سه بار تسبیح صغری (سبحان اللّه) یا یک بار تسبیح کبرى را کافى دانسته‏اند. از بعضى نیز وجوب سه تسبیح کبرى نقل شده است.

← تسبیح در دو رکعت آخر نماز


نمازگزار در رکعت سوم و چهارم نماز واجب بین خواندن حمد و ذکر تسبیح مخیر است.
در افضلیت هریک از حمد و تسبیح بر دیگرى یا عدم افضلیت، اختلاف است.
گروهى براى امام، حمد را افضل از تسبیح دانسته‏اند؛ بلکه این قول به مشهور نسبت داده شده است. برخى هیچ یک از آن دو را بر مأموم واجب ندانسته‏اند. بعضى، تنها حمد و بعضى دیگر تنها تسبیح را بر مأموم واجب دانسته‏اند. اقوال دیگرى نیز در مسئله وجود دارد.

← مقدار واجب تسبیح


گفتن سه بار تسبیحات اربع: (سبحان اللّه و الحمد للّه و لا إله إلّا اللّه و اللّه أکبر) به اتفاق فقها کفایت مى‏کند. در کفایت غیر آن اختلاف مى‏باشد و تا پانزده قول نقل شده است که مهم‏ترین آنها عبارت است از:
۱. کفایت یک بار تسبیحات اربع.
بسیارى از فقها بر این قول‏اند؛ بلکه منسوب به مشهور است.
۲. کفایت تسبیحات یاد شده بدون تکبیر.
۳. تخییر میان گفتن سه بار (سبحان اللّه) یا سه بار (سبحان اللّه و الحمد للّه و لا إله إلّا اللّه) یا یک بار تسبیحات اربع.
۴. تخییر میان همه صورى که در روایات آمده است.
ترتیب تسبیحات اربع بنابر قول مشهور همان‏گونه است که ذکر شد؛ یعنى‏ نخست، تسبیح، سپس تحمید، پس از آن تهلیل و در آخر، تکبیر گفته مى‏شود. برخى ترتیب یاد شده را واجب ندانسته‏اند.

← جهر و اخفات تسبیح


در وجوب آهسته خواندن تسبیح اختلاف است. بر وجوب آن ادّعاى شهرت، بلکه اجماع شده است.

← عدول از تسبیح


عدول از تسبیح به حمد و عکس آن جایز است؛ هرچند برخى در جواز آن تردید کرده‏اند.

← شک در عدد تسبیح


در صورت شک در عدد تسبیحات- به تصریح بعضى- بنابر کمتر گذاشته مى‏شود

← تسبیح در تشهّد


گفتن هفت بار (سبحان اللّه) پس از ذکر تشهد، مستحب است.
[۲۰] . العروة الوثقى ج۱، ص۶۹۲.


← نماز استسقاء


در نماز استسقاء، هنگامى که امام جهت خطبه بر روى منبر قرار مى‏گیرد، بعد از صد بار تکبیر مستحب است صد بار تسبیح بگوید

تسبیح به معناى دوم

[ویرایش]

تهیه تسبیح از جنس تربت امام حسین علیه السّلام و شمارش تسبیحات حضرت فاطمه سلام اللّه علیها، بلکه گفتن هر ذکرى با آن و حتّى گردانیدن آن در دست هرچند بدون ذکر، مستحب است.

← استخاره با تسبیح


از انواع استخاره، استخاره با تسبیح است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. الحدائق الناضرة ج۸، ص۲۴۵.    
۲. جواهر الکلام ج۱۰، ص۸۹.    
۳. جواهر الکلام ج ۱۰، ص۸۹.    
۴. جواهر الکلام ج ۱۰، ص۸۹.    
۵. جواهر الکلام ج ۱۰، ص۱۶۶.    
۶. جواهر الکلام ج۹، ص۳۱۹.    
۷. جواهر الکلام ج۹، ص۳۲۲.    
۸. الحدائق الناضرة ج۸، ص۴۲۲.    
۹. الحدائق الناضرةج ۸، ص۴۲۵.    
۱۰. جواهر الکلام ج۱۰، ص۲۶.    
۱۱. جواهر الکلام ج۱۰، ص۴۰.    
۱۲. الحدائق الناضرة ج۸، ص۴۱۲.    
۱۳. الحدائق الناضرة ج۸، ص۴۱۷.    
۱۴. جواهر الکلام ج۱۰، ص۴۷-۴۸.    
۱۵. جواهر الکلام ج۹، ص۳۷۲.    
۱۶. جواهر الکلام ج۹، ص۳۷۶.    
۱۷. الحدائق الناضرة ج۸، ص۴۳۷.    
۱۸. الحدائق الناضرة ج۸، ص۴۳۸.    
۱۹. الحدائق الناضرة ج۸، ص۴۴۰.    
۲۰. . العروة الوثقى ج۱، ص۶۹۲.
۲۱. جواهر الکلام ج ۱۲، ص۱۴۶.    
۲۲. وسائل الشیعةج۱۴، ص۵۳۶.    
۲۳. جواهر الکلام ج۱۰، ص۴۰۴.    
۲۴. جواهر الکلام ج۱۲، ص۱۷۲-۱۷۳.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۴۶۹.    




جعبه ابزار