سبیل الله

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



هر کار خیر و نیک داراى‏مصلحت براى اسلام يا مسلمانان را سبيل اللَّه گویند. اين عنوان در باب زکات و به مناسبت در باب وقف و وصیت آمده است.


معنای لغوی

[ویرایش]

سبيل در لغت به معناى راه و سبیل الله به معناى راه خداوند متعال است.

معنای اصطلاحی

[ویرایش]

مراد از سبیل الله، راه منتهى به پاداش و رضای حق تعالی است. بنابر اين، سبيل اللَّه عبارت است از هر عمل نيكى كه موجب تقرب به خداوند است، به شرط آنكه علاوه بر برخوردارى از ثواب و تقرب به خداوند، مصلحتى بر آن مترتب باشد؛ خواه آن مصلحت در ارتباط با مسلمانان باشد، مانند ساختن پل، بیمارستان، مدرسه و مسجد و يا در ارتباط با اسلام و مجد و عظمت آن، همچون جهاد و يا تعظیم شعائر الهی، از قبيل تشکیل مجالس وعظ و بيان فضائل و مصائب اهل بیت عليهم السلام و فرستادن افراد به حج.
[۴] موسوعة الخوئى ج۲۴، ص۱۱۱-۱۱۴.
[۵] مدارك العروة ج۲۲، ص۴۴۰.


اختلاف در مصلحت نوعی یا شخصی داشتن عمل نیک

[ویرایش]

در اينكه آيا لازم است مصلحت مترتب بر عمل نيك، مصلحت نوعی باشد، مانند مثالهاى ياد شده يا ترتب مصلحت شخصی نيز كفايت مى‏كند، مانند اصلاح بین زوج و زوجه يا پدر و فرزند، اختلاف است.
[۷] موسوعة الخوئى ج۲۴، ص۱۱۴.
[۸] مهذب الأحكام ج۱۱، ص۲۱۲.

برخى قدما سبیل الله را به جهاد مشروع و مجاهدان اختصاص داده‏اند.

احکام سبیل الله

[ویرایش]


سبیل الله از مصارف زکات

[ویرایش]

از مصارف هشت گانه زکات، سبیل الله است. مراد از سبیل الله به قول مشهور، معناى عام آن- كه در بالا گذشت- مى‏باشد؛
ليكن برخى قدما آن را به جهاد اختصاص داده‏اند كه بدان اشاره شد.

← شرط ایمان در مستحقان زکات


در مستحقان زکات ایمان معتبر است و دادن زكات به غیر مؤمن (غیر شیعه دوازده امامی) جایز نيست؛ ليكن در سهم سبيل اللَّه دادن آن به غير مؤمن به جهت دفع شر وى از مؤمنان جايز است.
[۱۵] موسوعة الخوئى ج۲۴، ص۱۳۴-۱۳۵.


← عدم شرط فقر در رزمندگان و مجاهدان


چنان كه در مستحق سهم سبیل اللَّه از رزمندگان و مجاهدان، فقر و نیاز شرط نيست؛ از اين رو، پرداخت زکات از سهم ياد شده به آنان جايز است؛ هرچند بى نياز باشند؛

←← اختلاف در شرط و عدم شرط فقر در غیر رزمندگان و مجاهدان


ليكن بنابر قول به تعميم سبیل الله به غير مجاهدان، آيا در ساير مستحقان زكات از سهم سبيل اللَّه، نياز شرط است يا نه، مسئله اختلافى است.
برخى گفته‏اند: به كسى كه فقیر شرعی نيست (بالفعل يا بالقوه به اندازه هزينه يك سال زندگى مال دارد)، ليكن بدون دريافت زكات، توانايى رفتن به حج يا زیارت و مانند آن را ندارد، براى انجام دادن امور ياد شده مى‏توان از سهم سبيل اللَّه پرداخت كرد؛ بلكه حتى در صورت توانايى بر انجام دادن آنها بدون زكات، ليكن عدم اقدام بر آنها جز با پرداخت زكات، دادن زكات از سهم سبيل اللَّه به او جايز است.
البته در صورت صرف زكات از سهم سبيل اللَّه در مصالح عمومی، همچون ساختن پل، مسجد و مدرسه، شكى در جواز استفاده افراد بى نياز نيست. محل اختلاف جايى است كه اين سهم به فردى داده شود كه در راه خیر و ثواب همچون حج و زيارت هزينه مى‏كند.
[۲۲] موسوعة الخوئى ج۲۴، ص۱۱۴-۱۱۶.

بنابر قول اختصاص سهم سبيل اللَّه به جهاد، در صورت عدم جهاد؛ بايد اين سهم تا زمان پيدا شدن مورد مصرف آن حفظ شود؛ اما بنابر قول به تعمیم (قول مشهور) از آن در ساير مصارف استفاده مى‏شود.

صرف موقوفات فی سبیل الله در مصالح عمومی

[ویرایش]

اگر كسى مالى را وقف فی سبیل الله كند، به قول مشهور، بلكه به اجماع ادعا شده، فوايد و درآمد آن در همه راههاى خير و نيك صرف مى‏شود،
هرچند برخى قدما مصرف آن را به مجاهدان اختصاص داده‏اند.
[۲۵] الوسيلة، ص۳۷۱.


صرف مال وصیت شده به فی سبیل الله در مصالح عمومی

[ویرایش]

چنانچه كسى مالى را براى سبيل اللَّه وصیت كند، به قول مشهور، بلكه به اجماع ادعا شده، در مصالح عمومى مسلمانان صرف مى‏شود.
برخى قدما گفته‏اند: در صورت عدم تعيين مورد مصرف، در راه كمك به مجاهدان هزينه مى‏شود و با نبود مجاهدان در ديگر راههاى خير، همچون کمک به نیازمندان، در راه ماندگان و دستگیری از سادات، هزينه مى‏گردد؛ بلكه بخش اعظم چنين مالى صرف كمك به سادات فقیر و در راه ماندگان از ايشان مى‏شود و آنچه باقى ماند در ديگر راههاى خير خرج مى‏شود.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. المهذب ج۱، ص۱۶۹.    
۲. مسالک الأفهام ج۱، ص۴۱۹.    
۳. جواهر الکلام ج۱۵، ص۳۶۸.    
۴. موسوعة الخوئى ج۲۴، ص۱۱۱-۱۱۴.
۵. مدارك العروة ج۲۲، ص۴۴۰.
۶. العروة الوثقی‌ ج۴، ص۱۲۰-۱۲۱.    
۷. موسوعة الخوئى ج۲۴، ص۱۱۴.
۸. مهذب الأحكام ج۱۱، ص۲۱۲.
۹. المقنعة، ص۲۴۱.    
۱۰. المراسم العلویة، ص۱۳۲.    
۱۱. جامع المقاصد ج۹، ص۸۹.    
۱۲. جواهر الکلام ج۱۵، ص۳۶۸.    
۱۳. جواهر الکلام ج۱۵، ص۳۷۰.    
۱۴. العروة الوثقی‌ ج۴، ص۱۲۴.    
۱۵. موسوعة الخوئى ج۲۴، ص۱۳۴-۱۳۵.
۱۶. جواهر الکلام ج۱۵، ص۳۷۱.    
۱۷. مسالک الأفهام ج۱، ص۴۲۰.    
۱۸. مدارک الأحکام ج۵، ص۲۳۱-۲۳۲.    
۱۹. الحدائق الناضرة ج۱۲، ص۲۰۱-۲۰۲.    
۲۰. جواهر الکلام ج۱۵، ص۳۷۰-۳۷۱.    
۲۱. العروة الوثقی‌ ج۴، ص۱۲۱.    
۲۲. موسوعة الخوئى ج۲۴، ص۱۱۴-۱۱۶.
۲۳. جواهر الکلام ج۱۵، ص۳۷۱-۳۷۲.    
۲۴. جواهر الکلام ج۲۸، ص۱۰۳.    
۲۵. الوسيلة، ص۳۷۱.
۲۶. کتاب السرائر ج۳، ص۱۸۷-۱۸۸.    
۲۷. الحدائق الناضرة ج۲۲، ص۴۷۵.    
۲۸. المقنعة، ص۶۷۴.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۴، ص۳۸۱-۳۸۴.    





جعبه ابزار