کنایات قرآن

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کنایات قرآن به استعمال لفظ ، و اراده لازم معنای آن در قرآن اطلاق می‌شود.


تعریف

[ویرایش]

«کنایه» یکی از اسلوب‌های بیانی قرآن و عبارت است از به کار بردن لفظی در غیر معنای حقیقی آن؛ چنان چه قرینه ، مانع از اراده معنای اصلی نشود؛ و عبارت به دیگر، بیان ملزوم و اراده لازم لفظ را «کنایه» گویند.

دیدگاه علما درباره کنایه

[ویرایش]

علمای بیان در حقیقت یا مجاز بودن کنایه اختلاف دارند. کسانی که کنایه را مجاز دانسته و منکر مجاز در قرآنند، وجود کنایه در قرآن را نیز منکر شده‌اند. دلیل آنها در انکار وجود مجاز در قرآن این است که مجاز، مرادف با دروغ است، و قرآن منزه از کذب است.
اما قائلان به وجود مجاز در قرآن، وجود کنایه در قرآن را نیز می‌پذیرند. از سوی دیگر، کسانی که معتقدند کنایه ، استعمال لفظ در موضوع له خود است و اراده لازم معنا، آن را از حقیقت بودن خارج نمی‌کند، از طرفداران کنایات قرآن هستند.

وقوع کنایه در قرآن

[ویرایش]

پس دو دسته وقوع کنایه در قرآن را پذیرفته‌اند:
۱. قائلان به وقوع مجاز در قرآن؛
۲. قائلان به حقیقت بودن کنایه.

اقسام کنایه به اعتبار وضوح و خفا

[ویرایش]

کنایه به اعتبار وضوح و خفا بر سه قسم است: رمز ؛ ایما ؛ تلویح . و به اعتبار مکنی عنه (معنای باطنی که مراد گوینده است) نیز سه گونه است: کنایه از صفت ؛ کنایه از موصوف؛ کنایه از نسبت.
[۱] ابو زهره، محمد، ۱۸۹۸-۱۹۷۴م، معجزه بزرگ ،پژوهشی درعلوم قرآن، ص۳۴۴.
[۲] معرفت، محمد هادی، ۱۳۰۹ -۱۳۸۵، التمهید فی علوم القرآن، ج۵، ص۳۳۱.
[۴] کمالی دزفولی، علی، ۱۲۹۲ -، قرآن ثقل اکبر، ص۲۸۹.
[۵] صالح، صبحی، ۱۹۲۶ -، مباحث فی علوم القرآن، ص۳۲۹.
شرح هر کدام جداگانه آمده است.

عناوین مرتبط

[ویرایش]

اسباب کنایه.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابو زهره، محمد، ۱۸۹۸-۱۹۷۴م، معجزه بزرگ ،پژوهشی درعلوم قرآن، ص۳۴۴.
۲. معرفت، محمد هادی، ۱۳۰۹ -۱۳۸۵، التمهید فی علوم القرآن، ج۵، ص۳۳۱.
۳. زرکشی، محمد بن بهادر، ۷۴۵ - ۷۹۴ق، البرهان فی علوم القرآن (باحاشیه)، ج۲، ص۳۰۰.    
۴. کمالی دزفولی، علی، ۱۲۹۲ -، قرآن ثقل اکبر، ص۲۸۹.
۵. صالح، صبحی، ۱۹۲۶ -، مباحث فی علوم القرآن، ص۳۲۹.
۶. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، ۸۴۹ - ۹۱۱ق، الاتقان فی علوم القرآن، ج۳، ص۱۵۹.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله«کنایات قرآن».    



جعبه ابزار