انواع مداخله (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
انواع مداخله مفهوم مداخله در
حقوق بینالملل به هرگونه اقدام مستقیم یا غیرمستقیم یک دولت یا سازمان بینالمللی در امور مربوط به
حاکمیت دولت دیگر اطلاق میشود.
این مفهوم طیفی گسترده از اقدامات، از تجاوز نظامی و اشغال سرزمینی تا حمایت سیاسی، اقتصادی و تبلیغاتی از گروههای داخلی یا مداخله بر اساس معاهدات بینالمللی را در بر میگیرد.
تمایز میان مداخله غیرقانونی و اقدام مشروع، به عواملی چون رضایت دولت ذیربط، وجود تعهدات قراردادی، دفاع مشروع، اقدامات فصل هفتم منشور ملل متحد و قواعد
حقوق بینالملل بستگی دارد.
از این رو، تعیین حدود و
مشروعیت مداخله از پیچیدهترین مباحث
حقوق بینالملل عمومی به شمار میرود.
براى روشن شدن اصل مسئله مداخله در امور داخلى ديگر كشورها و همچنين مواردى كه ذكر شد بايد نخست مفهوم مداخله را مورد بررسى قرار دهيم.
مداخله به چند صورت قابل مطالعه است:
مداخله كشورى (الف) در امور مربوط به حاكميت كشور ديگر (ب) بدون آنكه آن امور به قرارداد فيمابين و يا قراردادها و قواعد حقوق بينالملل مربوط باشد، مانند مداخلاتى كه ابرقدرتهاى سلطهگر در كشورهاى تحت
سلطه انجام مىدهند رژيمى را سرنگون و يا رژيمى را تحميل مىكنند و يا خطوط اقتصادى و فرهنگى مورد علاقه خود را بر آنها تحميل مىكنند؛
- تجاوز نيروهاى نظامى يک كشور به كشور ديگر، مانند حمله نظامى رژيم عراق به جمهوری اسلامی ایران؛
- اشغال نظامى يک كشور توسط نيروهاى مسلح كشور ديگر، مانند اشغال افغانستان توسط نيروهاى ارتش سرخ شوروی سابق؛
تقويت سياسى و اقتصادى گروههاى مخالف در داخل يک كشور توسط كشور ديگر، مانند مداخلاتى كه
آمریکا در كشورهاى انقلابى انجام مىدهد؛
تجهيز نظامى نيروهاى مبارز در داخل يک كشور توسط كشور ديگر، مانند تقويت نظامى ضدانقلابيون
نیکاراگوئه توسط آمريكا؛
مداخله در امور سياسى، اقتصادى و نظامى يک كشور توسط كشور خارجى بر اساس قراردادى كه بين آن دو به امضا رسيده است، مانند تعهداتى كه كشورهاى عضو ناتو دارند؛
مداخله در امور داخلى يک كشور توسط كشور خارجى به لحاظ ميثاقها و قراردادهاى بينالمللى و حقوق عمومى ملتها؛ مانند دخالت كشورها در مورد سياست تبعيض نژادى در
آفریقای جنوبی و يا در مورد كشورهايى كه
حقوق بشر را نقض مىكنند؛
تقويت گروههاى مخالف رژيم يک كشور كه در خارج به سر مىبرند، توسط يک كشور ديگر مانند حمايت و كمک بىدريغى كه آمريكا به مخالفان كشورهاى انقلابى در خارج از آن كشورها مبذول مىدارد؛
در كشورى (الف) تعدادى از تبعه كشور ديگر (ب) براى ايجاد تحولات خاص تربيت مىشوند و با برنامه مشخص و از پيش تعيينشده و ديدن دورههاى مخصوص روانه كشور (ب) مىشوند تا در آن كشور دست به شورش يا كودتا و يا انقلابى بنيادين بزنند، مانند
حزب توده در
ایران؛
مداخلهاى كه كشور ثالث در اختلافات دو كشور و يا در مسائل مربوط به دو كشور در حال
جنگ انجام مىدهد، مانند نقش كشورهاى غربى و آمريكا در جريان
جنگ تحمیلی عراق بر علیه جمهوری اسلامی ایران؛
فروش اسلحه به يكى از دو كشور درگير و يا تحريم فروش اسلحه در مورد يكى از دو كشور درگير كه در مثال فوق صادق است؛
تهديد يک كشور توسط كشور بيگانه؛
مداخله سازمانهاى بينالمللى در امور مربوط به يک كشور عضو و يا كشور خارج از سازمان؛
دخالت به لحاظ استيفاى
حق قانونى و يا جلوگيرى از يک اقدام غيرقانونى؛
دخالت به عنوان مقابله به مثل؛
- دخالت بنا به درخواست كشورى كه دچار آشوب و يا مشكلات داخلى شده است؛
- درخواست كمک و مداخله توسط يكى از دو طرف متخاصم؛
دخالت يک كشور براى حمايت از
حقوق تبعه يا نژاد خود كه در قلمروى ارضى كشور ديگر مورد آزار واقعشده و يا از حقوق مشروعه محروم شدهاند، مانند دخالت
ترکیه در
قبرس.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۳، ص۴۷۶-۴۷۸.
