خطبه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



خُطبه به ضم خاء کلام مخصوص است.‏ از آن به مناسبت در بابهای صلات، حج و نکاح سخن رفته است.


معنی خطبه

[ویرایش]

خُطبه کلام مخصوص، مشتمل بر ستایش خداوند و صلوات بر محمّد و آل محمّد است.
بنابر آنچه در منابع حدیثی و تاریخی آمده است پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله و دیگر معصومان علیهم السّلام به مناسبتهای مختلف در اجتماع مردم خطبه می‏خواندند.

موارد ایراد خطبه

[ویرایش]

مهم‏ترین مواردی که خواندن خطبه به نحو واجب یا مستحب در فقه مطرح است، عبارت است از: نماز جمعه، نماز عیدین (فطر و قرباننماز باران، موسم حج، هنگام خواستگاری و عقد نکاح.

← نماز جمعه


خواندن دو خطبه قبل از نماز جمعه که به جای دو رکعت از نماز ظهر جمعه محسوب می‏شود، شرط صحت نماز جمعه است.
خطبه‏های نماز جمعه باید مشتمل بر حمد و ثنای خدای متعال و صلوات بر محمّد و آل محمّد علیهم السّلام و موعظه باشد. هرچند برخی، صلوات را در خطبه اوّل و موعظه را در خطبه دوم واجب ندانسته‏اند.
بنابر مشهور، قرائت سوره‏ای کوتاه در هر دو خطبه واجب است.
برخی، تلاوت یک آیه که به حسب معنا تمام باشد و به آیه قبل و بعدش بستگی نداشته باشد را نیز مجزی دانسته‏اند.

← نماز عیدین


نماز عید فطر و قربان در صورتی که به جماعت خوانده شود، دارای خطبه است که امام پس از نماز آن را می‏خواند و بهتر است از خطبه‏های مأثور باشد. در وجوب یا استحباب خطبه- در فرض وجوب نماز- اختلاف است.

← نماز باران


خطبه نماز باران پس از نماز خوانده می‏شود؛ لیکن در اینکه قبل از ذکرهای وارد شده خوانده می‏شود یا بعد از آن، اختلاف است.
[۹] البيان ص۲۱۹-۲۲۰.
برخی، خواندن آن را قبل و بعد از نماز جایز دانسته‏اند.در اینکه در نماز باران یک خطبه مستحب است یا دو خطبه، اختلاف است.
در نماز باران خواندن خطبه‏های مأثور افضل است. در غیر این صورت، خطبه‏ای خوانده شود که مشتمل بر حمد و ستایش خداوند و دعا و تضرع به درگاه الهی جهت آمدن باران باشد.
برخی، خطبه نماز باران را صرف دعا و تضرّع دانسته و ایراد خطبه بدین گونه یا به نحو مشهور را مجزی دانسته‏اند.

← موسم حج


مستحب است امام (امیر الحاج) در موسم حج، بویژه هفتم ذیحجه، نهم ذیحجه (روز عرفه) و روز قربانی در منی‏، همچنین روز نَفْر اوّل (دومین روز از ایام تشریق) در اجتماع حاجیان خطبه بخواند و آنان را با وظایف خود و مناسک حج آشنا کند.

← هنگام خواستگاری و عقد


خواندن خطبه قبل از عقد نکاح مستحب است. در خطبه عقد کیفیّت خاصی شرط نیست؛ لیکن بهتر است پس از حمد و ستایش‏ خداوند متعال، شهادتین و درود بر پیامبر و خاندان پاک آن حضرت، به تقوا توصیه و برای زوجین دعا شود. افضل در خطبه عقد، خواندن خطبه‏های مأثور از ائمّه علیهم السّلام است.
همچنین بنابر تصریح برخی، خواندن خطبه قبل از خواستگاری و برای ولیّ دختر هنگام پاسخ مثبت دادن به خواستگار مستحب است. در این خطبه صِرف حمد خداوند متعال و صلوات بر محمّد و آل محمّد کفایت می‏کند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. جواهر الکلام ج۱۱، ص۲۰۷.    
۲. جواهر الکلام ج۱۱، ص۲۰۸-۲۱۴.    
۳. مستند الشیعة ج۶، ص۶۵-۶۷.    
۴. جواهر الکلام ج۱۱، ص۲۱۱.    
۵. جواهر الکلام ج۱۱، ص۲۱۴.    
۶. الحدائق الناضرة ج۱۰، ص۲۱۰-۲۱۱.    
۷. جواهر الکلام ج۱۱، ص۳۳۶-۳۳۹.    
۸. تحریر الأحکام ج۱، ص۲۹۲.    
۹. البيان ص۲۱۹-۲۲۰.
۱۰. تذکرة الفقهاء ج۴، ص۲۱۴.    
۱۱. تذکرة الفقهاء ج۴، ص۲۱۵.    
۱۲. تحریر الوسیلة ج۱، ص۲۴۶.    
۱۳. جواهر الکلام ج۱۲، ص۱۴۸.    
۱۴. الحدائق الناضرة ج۱۰، ص۴۹۱.    
۱۵. جواهر الکلام ج۱۲، ص۱۵۰.    
۱۶. قواعد الأحکام ج۱، ص۴۳۶.    
۱۷. المبسوط ج۱، ص۳۶۵.    
۱۸. جواهر الکلام ج۲۹، ص۴۰-۴۱.    
۱۹. العروة الوثقی ج۵، ص۴۷۸.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۳، ص۴۷۱-۴۷۳.    




جعبه ابزار