زمان

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



زمان به معنای مدت است که با وقت و اجل متفاوت است.از احکام مرتبط با زمان در بابهاى مختلفى از عبادات، همچون طهارت، صلات، صوم و حج و غیر عبادات، از قبیل نذر و قسم سخن گفته‏اند.


معنای زمان‏

[ویرایش]

زمان به معنی مدت کم یا زیاد است.

تفاوت زمان با وقت واجل

[ویرایش]

تفاوت زمان با «وقت» و «اجل» آن است که وقت بر بخشى معین از زمان که براى کارى قرار داده شده است،و اجل بر آخر وقت و نیز خود وقت اطلاق مى‏گردد. بنابر این، زمان اعم از وقت و اجل است؛ از این رو، در کلمات فقها به جاى آن دو به کار رفته است.

جایگاه زمان در شرع

[ویرایش]

جایگاه زمان در شریعت مقدس متفاوت است. زمان گاه وقت اداى فرایضى قرار گرفته است، مانند اوقات معینى که براى اداى نمازهای یومیه قرار داده شده است یا ماههاى حج که ظرف به جا آوردن مناسک حج قرار داده شده است. و گاه شرط رکنى برخى عبادات واقع شده است، مانند روزه که به جا آوردن آن در روز شرط رکنى آن است. چنان که زمانهایى خاص همچون ماههاى رجب، شعبان، رمضان و روزهاى عید غدیر، فطر و قربان و جمعه و عرفه از شرافت و فضیلت خاصى برخوردار و به اعمال و عباداتى چون غسل، نماز، روزه، دعا و صدقه دادن اختصاص یافته‏اند و ارتکاب گناه در آنها موجب افزایش عقوبت است. همچنین دیه در ماههاى حرام افزایش مى‏یابد.

زمان در فقه

[ویرایش]


← عنصر زمان در عبادات


تکالیف عبادى به لحاظ محدود بودن زمان به جا آوردن آنها و محدود نبودن، به موقت و مطلق تقسیم مى‏شوند. عبادتهاى موقت، تنها در ظرف زمانى تعیین شده از سوى شارع مقدس به جا آورده مى‏شوند، مانند نمازهاى پنج گانه شبانه روز. این نوع عبادات دو گونه‏اند: زیرا وقتى که براى به جا آوردن آنها تعیین شده یا موسع است یا مضیق. موسّع بدین معنا است که مدت زمان تعیین شده بیش از مقدار وقتى است که عبادت بدان نیاز دارد و در نتیجه انجام دادن عملى دیگر از جنس آن در آن وقت، امکان‏پذیر است، مانند اوقات نمازهاى یومیه که مکلف فرصت خواندن نماز مستحب و قضا را نیز در آن اوقات دارد. مضیق بدین معنا است که وقت تعیین شده تنها به مقدار به جا آوردن همان عبادت است و گزاردن عبادتى دیگر از همان سنخ در آن زمان امکان‏پذیر نیست، مانند ماه رمضان که در روز آن تنها گرفتن روزه ماه رمضان امکان‏پذیر است نه روزه‏اى دیگر.
عبادتهاى مطلق، مقید به زمانى معین نیستند و در هر زمان امکان به جا آوردن آنها وجود دارد، مانند نماز و روزه مستحب.

← نذر برای زمان نا معین


هرگاه کسى نذر کند زمانى را روزه بگیرد، در صورتى که مدتى خاص را قصد نکرده باشد، هرچند زمان به مدت اندک نیز اطلاق مى‏شود و با یک روز روزه گرفتن، عمل به نذر تحقق مى‏یابد، لیکن بر اساس آنچه در برخى روایات آمدهو فقها نیز به مفاد آن عمل کرده‏اند، بر او واجب است پنج ماه روزه بگیرد.

← قسم برای زمان نا معین


در غیر مورد نذر روزه، مانند آنکه قسم بخورد طلب فلانى را زمانى پرداخت کند، اختلاف است که آیا زمان در قسم همچون نذر بر پنج ماه حمل مى‏شود یا نه؟ بنابر قول دوم، اگر مراد سوگند خورنده با قراین مشخص نباشد، کلام مبهم، و قابل حمل بر مدت کم و زیاد خواهد بود. بنابر این، در مثال یاد شده، تنها با مرگ سوگند خورنده، قسمش شکسته مى‏شود.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مجمع البحرین ج۴، ص۵۳۱.    
۲. لسان العرب ج۱۱، ص۱۱.    
۳. وسائل الشیعة ج۱۰، ص۳۸۷.    
۴. مسالک الأفهام ج۱۱، ص۳۵۰-۳۵۱.    
۵. جواهر الکلام ج۳۵، ص۴۰۲    
۶. مسالک الأفهام ج۱۱، ص۲۸۵-۲۸۶.    
۷. جواهر الکلام ج۳۵، ص۳۳۶-۳۳۷.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۴، ص۲۶۴-۲۶۶.    



جعبه ابزار