صیغه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



صیغه، به الفاظی خاص برای ادا و ابراز مقاصد؛ بویژه در عقود و ایقاعات اطلاق می‌شود.


معنی صیغه

[ویرایش]

صیغه در لغت به معنای هیئت و شکل چیزی آمده است.

مراد از صیغه در کلام فقهاء

[ویرایش]

لیکن مراد از آن در کلمات فقها الفاظ و عباراتی ویژه؛ یعنی به شکل و هیئتی خاص می‌باشد که برای انشای التزامات در قالب عقد یا ایقاع یا غیر التزامات به کار می‌رود.

صیغه از ارکان عقود و ایقاعات

[ویرایش]

صیغه از ارکان عقود و ایقاعات برشمرده شده و مشروط به شرایطی همچون صراحت داشتن در مقصود است؛ چنان که در غیر عقود و ایقاعات بر الفاظی با محتوای تلبیه و جملات ویژه سلام نماز نیز اطلاق شده و گفته می‌شود:صیغه تلبیه و صیغه تسلیم یا سلام.

کاربرد اصولی

[ویرایش]

در اصول فقه نیز صیغه امر و نهی بر الفاظی اطلاق می‌گردد که مفاد آن طلب انجام دادن کاری و یا نهی از انجام دادن آن است. تفصیل بحث از صیغه در عناوین مناسب و نیز عنوان‌های عقد و ایقاع مطرح است.

تعریف صیغه محرمیّت

[ویرایش]

صیغه محرمیّت، به ازدواج موقت با هدف حصول محرمیت گفته می‌شود.

هدف از اجرای صیغه محرمیت

[ویرایش]

گاهی هدف از اجرای عقد نکاحِ موقت بهره جنسی نیست؛ بلکه صرف ایجاد محرمیّت است. به عنوان مثال، مردی جهت محرم شدن با زنی، با دختر او که‌ به‌طور معمول در این گونه موارد دختر بچه انتخاب می‌شود با اذن ولیّ دختر، برای مدتی کوتاه مثلا یک ساعت صیغه ازدواج موقت می‌خواند تا مادر این دختر مادرزن او به شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد، یا بین پسر بچه‌ای توسط ولیّ یا با اذن او و زنی برای مدتی کوتاه صیغه خوانده می‌شود تا آن زن عروس پدر بچه به شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد.
از آن‌جا که محرمیت مادرزن و عروس به صرف عقد ازدواج ؛ اعم از دایم و موقت حاصل می‌شود و پس از انحلالِ نکاح نیز به قوت خود باقی است، در دو مورد یاد شده، ازدواج موقت تنها با هدف ایجاد محرمیت صورت می‌گیرد و مقصود اصلی در این گونه ازدواج خود ازدواج نیست؛ بلکه محرمیتی است که به تبع ازدواج حاصل می‌شود؛ از این رو، به آن صیغه محرمیّت اطلاق می‌شود.

← اجرای صیغه به منظور اشنایی دختر و پسر


البته در عرف بر ازدواج موقتی که میان دختر و پسر ، پیش از ازدواج دائم به منظور آشنایی بیش‌تر صورت می‌گیرد نیز صیغه محرمیت اطلاق می‌شود که در واقع همان ازدواج موقت است و موضوع این مقاله نیست. موضوع این مقاله تزویج دختر یا پسر نابالغ توسط ولیّ به قصد حصول محرمیت است. از آن در باب نکاح سخن گفته‌اند.

عقد دختر نابالغ با مرد بالغ

[ویرایش]

هرگاه پدر به قصد حصول محرمیت، دختر نابالغ خود را به عقد موقت مردی بالغ درآورد تا آن مرد به مادر و جدّه آن دختر محرم شود و یا پسر نابالغ خود را به عقد موقت زنی بالغ در آورد تا آن زن بر پدر او محرم شود، آیا چنین عقدی صحیح است و بر آن آثار عقد صحیح مترتب می‌گردد یا نه؟ این بحث به صراحت در کلمات قدما و بسیاری از متأخران مطرح نشده است و تنها معاصران و برخی متأخران متعرض حکم مسئله شده‌اند.

← اقوال فقهاء در عقد دختر نابالغ با مرد بالغ


اینان نیز در صحّت چنین عقدی اختلاف کرده‌اند.
برخی آن را مطلقا صحیح دانسته‌اند.
[۱] الدرر النجفیة، ج۳، ص۲۰۵_۲۲۰.
[۳] هدایة العباد (گلپایگانی)، ج۲، ص۳۳۹.
در مقابل، برخی دیگر چنین عقدی را که تنها به قصد محرمیت انجام می‌گیرد و قصد استمتاع درآن نیست، صحیح ندانسته‌اند.
[۴] جامع الشتات، ج۴، ص۴۶۲_ ۴۶۸.

بعضی قصد استمتاع را شرط ندانسته، لیکن امکان استمتاع و لذت بردن را شرط دانسته و گفته‌اند:پسر یا دختر نابالغ باید در سنی باشد که امکان بهره جنسی از او فراهم باشد و یا در غیر این صورت مدت عقد را به اندازه‌ای قرار دهند که در بخشی از آن امکان استمتاع وجود داشته باشد، مانند این‌که دختر چهار ساله را به مدت چهار سال به عقد موقت مردی درآورند.
[۵] صراط النجاة (شیخ انصاری)، ص۲۴۴.
[۶] توضیح المسائل مراجع، ج۲، ص۴۸۳_۴۸۴، م ۲۴۲۹.
برخی بین دختر و پسر نابالغ تفصیل داده، در صحّت عقد پسر نابالغ جهت محرم شدن در صورتی که به لحاظ سنی قابلیت استمتاع را نداشته باشد اشکال کرده‌اند.
[۷] توضیح المسائل مراجع، ج۲، ص۴۸۳.

بسیاری از فقهایی که متعرض مسئله شده‌اند، در صحّت عقد یاد شده، مصلحت داشتن عقد برای دختر یا پسر نابالغ و یا مفسده و زیان نداشتن آن بنابر اختلاف دیدگاه‌ها را شرط دانسته‌اند. بنابر این، در صورت مفسده داشتن، عقد باطل است؛ چنان که بنابر شرط لزوم مصلحت ، بدون فایده بودن عقد برای نابالغ نیز موجب بطلان عقد می‌گردد.
[۸] رسائل و مسائل، ج۲، ص۹۸.
[۹] توضیح المسائل مراجع، ج۲، ص۴۸۳_۴۸۴.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. الدرر النجفیة، ج۳، ص۲۰۵_۲۲۰.
۲. جواهر الکلام، ج۲۹، ص۲۱۳ ۲۱۴.    
۳. هدایة العباد (گلپایگانی)، ج۲، ص۳۳۹.
۴. جامع الشتات، ج۴، ص۴۶۲_ ۴۶۸.
۵. صراط النجاة (شیخ انصاری)، ص۲۴۴.
۶. توضیح المسائل مراجع، ج۲، ص۴۸۳_۴۸۴، م ۲۴۲۹.
۷. توضیح المسائل مراجع، ج۲، ص۴۸۳.
۸. رسائل و مسائل، ج۲، ص۹۸.
۹. توضیح المسائل مراجع، ج۲، ص۴۸۳_۴۸۴.


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، زیر نظر آیت‌الله محمود هاشمی‌شاهرودی، ج۵، ص۱۲۴، برگرفته از مقاله صیغه.    



جعبه ابزار