شمول و عموم برائت از مشرکان (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
شمول و عموم برائت از مشرکان, از مباحث مطرح در
فقه سیاسی است.
این مفهوم شامل
حکم برائت از همه گروههای
کفار با رفتار خصمانه و تجاوزگر است.
استثنا فقط شامل
مشرکانی است که به
تعهدات قراردادی پایبند بوده و قصد تجاوز یا توطئه ندارند.
متن
آیات و عمل
پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) و
خلفای راشدین نشاندهنده اجرای
حکم و استمرار آن در شرایط مختلف تاریخی است.
شبهه محدودیت مکانی و زمانی
حکم با توجه به شرایط عصر حاضر و تهدیدات جهانی رد شده است.
تفسیر این حکم تأکید بر فراگیری، استمرار و کاربرد عملی
احکام اسلامی در
عرصه سیاسی دارد.
در ادبیات عرب استثنا همواره دلیل بر عمومیت «مستثنی منه» محسوب میشود.
بر اساس این قاعده ادبی برائت از مشرکان شامل همه گروههای کفار اعم از مستکبران متجاوز، متعصبان فتنهگر، دشمنان توطئهگر و هر نوع دشمن کافری که رفتاری غیرمنطقی، خصمانه و تعرضی دارد را شامل میگردد؛ زیرا در آیه چهارم
سوره برائت تنها گروههایی از این حکم استثنا شدهاند که طی قراردادهای شرافتمندانه به تعهدات خود پایبند بوده و قصد تجاوز، توطئه و خیانت و سلطهطلبی را در اندیشه نمیپرورانند.
چنین روشی از دیدگاه
قرآن نوعی
تقوای سیاسی محسوب شده و هرگونه تعرض و رفتار خصمانه نسبت به آنان حتی در شکل اعلان برائت ممنوع گردیده است.
(إِلاّ الَّذينَ عاهَدتُّم مِّن الْمُشْرِكينَ ثُمَّ لَمْ يَنقُصُوكُمْ شَيْئًا وَ لَمْ يُظَاهِرُواْ عَلَيْكُمْ أَحَدًا فأَتِمُّواْ إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلَى مُدَّتِهِمْ إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقينَ) تنها مناقشهای که در مورد شمول و فراگیری حکم استنتاج شده از آیات اول سوره برائت ممکن است مطرح گردد، محدود بودن این حکم در مورد مشرکان
حجاز میباشد، چنانکه عمل پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) نیز ابتداء در مورد مشرکان
مکه و حرم و سپس از طریق
وصیت به اخراج مشرکان از حجاز اختصاص داده شد؛ بر اساس این شبهه برخی چنین تصور کردهاند که با پایان گرفتن پاکسازی حرم و حجاز از مشرکان در واقع آیات اول سوره برائت جنبه تاریخی پیدا کرده و امروز فاقد مصداق اجرایی میباشد.
در پاسخ این مناقشه و شبهه باید به چند نکته اشاره نماییم:
۱. گرچه در
عصر نبوی (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) و دوران خلفای راشدین عمل به این آیات انجام گرفته و به نتیجه مطلوب هم رسید ولی پیشگیری از بازگشت وضعیت گذشته، ادامه آن را به نحو متناسب با شرایط میطلبد، چنانکه جهاد بر علیه مشرکان انجام پذیرفت ولی هرگز مانع از ادامه آن نگردید.
۲. بر فرض اگر عمل به این آیات در حق مشرکان مکه، حرم و حجاز در عصر اول تاریخ اسلام به نحو مطلوب انجام گرفته باشد، بیشک در شرایط کنونی و عصر حاضر که تجاوز و توطئه
استکبار جهانی، قلب اسلام،
امالقری و حرم و حجاز را فراگرفته و حتی توطئههای استکبار به ویژه
آمریکای جنایتکار به دخالت در مراسم
حج هم کشیده است چگونه میتوان آیات اول سوره برائت را پایان یافته و عملاً منسوخ شده و به تاریخ پیوسته تلقی نمود.
۳. اصولاً مشرکان مکه مورد ابتلای آیات اول
سوره توبه و مصداق زمانی این آیات بوده است و مورد هرگز، مختص عموم آیات نمیتواند باشد و الا همین شبهه و اشکال را میتوان در مورد آیات
جهاد و حتی در
احکام عبادی نیز مطرح نمود و مقررات تابناک و حیاتبخش اسلام را به دوران نبوی (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) ارتباط داد و چنین تفسیری از احکام کلی اسلام نه تنها با روح فراگیر و جاویدان اسلام منافات دارد اصولاً مخالف با ضرورت
شریعت اسلام نیز میباشد.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۵، ص۸۸-۸۹.
