علم درایه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



علم درایه‏ به علمی گفته می شود که در باره فهم حدیث از سند و متن و آداب یادگیری و غیره گفته می شود.


موضوع علم درایه

[ویرایش]

موضوع علم درایه حدیث است اعم از سند، متن، نحوه تحمل (فرا گرفتن) و آداب نقل آنرا می گویند و حدیث، كلامى است كه بیانگر قول، فعل و یا تقریر و امضاى معصوم علیه السّلام باشد. بنابر این، اطلاق حدیث بر كلام غیر معصوم مجاز است.
[۱] وصول الاخیار ص۸۸


فایده علم درایه

[ویرایش]

فایده علم درایه، بازشناسى حدیث پذیرفته از غیر پذیرفته است كه نتیجه آن، عمل به اوّلى و اجتناب از دومى خواهد بود.

متن حدیث از دید علم درایه

[ویرایش]

متن حدیث عبارت است از الفاظ و قالب حدیث كه گویاى مفاد آن است.
متن حدیث به لحاظ وضوح یا عدم وضوحِ دلالت بر مقصود، به نص، مجمل، ظاهر و مؤول تقسیم مى‏ شود؛ زیرا لفظ یا تنها یک معنا دارد و احتمال معنایى دیگر در آن نمى‏ رود، كه به آن نص مى‏ گویند، یا معنایى دیگر در آن محتمل است. در فرض دوم، یا احتمال هر دو معنا یكسان است، كه به آن مجمل گویند و یا یكى بردیگرى رجحان دارد. در فرض دوم اگر احتمال مرجوح- به دلیلى- مقصود باشد، به آن مؤوّل، و اگر احتمال راحج مقصود باشد، به آن ظاهر گویند.
[۴] وصول الاخیار،ص۸۹.


سند حدیث از دید علم درایه

[ویرایش]

به سلسله راویان حدیث تا معصوم علیه السّلام سند حدیث اطلاق مى‏ شود.
حدیث به لحاظ سند به متواتر و واحد ، و خبر واحد به صحیح حسن ، موثق و ضعیف تقسیم مى‏ شود.
[۵] وصول الاخیار،ص۹۲- ۹۳


تحمّل حدیث

[ویرایش]

براى فراگرفتن حدیث هشت طریق ذكر كرده‏ اند: سماع، قرائت، اجازه، مناوله، کتابت، اعلام، وصیت و وجاده .

آداب نقل حدیث

[ویرایش]

بنابه گفته عالمان علم درایه، چنانچه راوی، حدیث را با شرایط آن فراگرفته باشد، مى‏ تواند آن را از كتاب خود- در صورتى كه تصحیح شده باشد- روایت كند و مستحب است ابتدا سند حدیث و سپس حدیث را نقل نماید.
راوى مى‏ تواند به نقل مفاد حدیث اكتفا كند و لازم نیست عین الفاظى را كه فراگرفته نقل نماید؛ به شرط آنكه نقل به معنا موجب اخلال در مراد و تغییر معنا نشود. از این رو، لازم است راوی به خواص الفاظ و كیفیت تركیب صحیح آنها در ایفاى معانى از بعد ادبى آشنا باشد.
[۶] وصول الاخیار،ص۱۴۸- ۱۵۲


جرح و تعدیل در علم درایه

[ویرایش]

عالمان درایه، شناخت راویان حدیث از جهت عدالت و فسق، مورد اعتماد بودن و نبودن، امامی و غیر امامى بودن و دیگر جهات را بر فقیه لازم دانسته‏ اند تا بتواند حدیث صحیح را از ضعیف باز شناسد؛ چنان كه شناخت طبقات و مراتب راویان از لحاظ تقوا و دانش و توانایى حفظ حدیث را، جهت ترجیح روایتى بر روایتى دیگر هنگام تعارض بر فقیه واجب دانسته‏ اند
[۷] وصول الاخیار،ص۱۶۴

الفاظ دلالت كننده بر تعدیل راوی- كه در كتابهاى رجال ى آمده- عبارتند از:
عدل (عادل)، ثقه، حجت، صحیح الحدیث (روایتش صحیح است)، متقن (حدیثش از اتقان لازم برخوردار است)، حافظ،ثبت، صدوق، شیخ، صالح، معتقد، وجه، عالم، و غیر آن.

← الفاظ دلالت کننده بر جرح و تعدیل


الفاظ دلالت كننده بر جرح عبارتند از: ضعیف، کذاب، غالی، وضاع للحدیث (جعل كننده حدیث)، مضطرب، ساقط، متروک الحدیث، مخلط و غیر آن.
[۸] وصول الاخیار،ص۱۹۲- ۱۹۳

چگونگى تدوین و ضبط حدیث: نوشتن و ثبت حدیث به منظور حفظ آن، جایز، بلكه واجب است. لازم است نویسنده، حدیث را به گونه صحیح، ضبط كند و حروف و كلمات آن را واضح بنویسد.
سزاوار است نویسنده در آغاز- پس از نام خدا- مشخصات (نام،کنیه و نسب) استادى را كه حدیث را از او فراگرفته، بنویسد. چنان كه مستحب است به حمد و ستایش خداوند با نوشتن «عزّوجلّ» و مانند آن پس از نوشتن نام خدا و نیز نوشتن نام پیامبر اسلام صلّى اللَّه علیه و آله و امامان معصوم علیهم السّلام همراه ذکر صلوات و سلام بر آنان و یاد كرد راویان صالح و عالمان دین با ترضىّ (رضى اللَّه عنه) یا ترحّم (رحمه اللَّه) اهتمام ورزد.
[۹] وصول الاخیار،ص۱۹۳- ۱۹۵



پانویس

[ویرایش]
 
۱. وصول الاخیار ص۸۸
۲. الحبل المتین ص۴    
۳. نهایة الدرایة (سید حسن صدر)ص۸۶    .
۴. وصول الاخیار،ص۸۹.
۵. وصول الاخیار،ص۹۲- ۹۳
۶. وصول الاخیار،ص۱۴۸- ۱۵۲
۷. وصول الاخیار،ص۱۶۴
۸. وصول الاخیار،ص۱۹۲- ۱۹۳
۹. وصول الاخیار،ص۱۹۳- ۱۹۵


منبع

[ویرایش]

جمعي از پژوهشگران زير نظر سيد محمود هاشمي شاهرودي فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، ج‏۳، ص ۵۹۲-۵۹۴





جعبه ابزار