خون حیض

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



"حیض" خون سیاه و غلیظی است که هنگام بلوغ زن، غالباً همراه با سوزش و حرارت، از رحم وی خارج میشود که به تناسب طبیعت وی در زمانهای بعد، به صورت عادت (ماهانه) درمی‌آید.


حیض در لغت و اصطلاح

[ویرایش]

"حیض" در اصل به معنی جمع شدن خون و جریان یافتن
[۲] التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏، ج‏۲، ص۳۲۹.
آن است و حوض را نیز به همین ارتباط حوض می‌گویند که آب در آن جمع می‌شود.
و در اصطلاح فقهی، "حیض" خون سیاه و غلیظی است که هنگام بلوغ زن، غالباً همراه با سوزش و حرارت، از رحم وی خارج می‌شود که به تناسب طبیعت وی در زمانهای بعد، به صورت عادت (ماهانه) درمی‌آید.

واژه "حیض" در قرآن

[ویرایش]

واژه "حیض" در قرآن به کار نرفته، ولی مشتق آن به صورت مصدر (محیض) و فعل (یحضْنَ) به کار رفته است. در ضمن چون "حیض" مختص زنان بوده، لذا در زبان عربی اسم فاعل آن نیز مذکر ‏آورده شده و می‏گویند: "امرأة حائض" یعنی زنی که در ایام عادت ماهانه به سر می‌برد؛ چنانکه به زن باردار نیز "امرأة حامل" گفته می‌شود.

ماهیت حیض از منظر قرآن

[ویرایش]

خداوند متعال در این باره می‌فرماید:
«وَ یسئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ قُلْ هُوَ أَذًی...»
«و از تو درباره خون حیض سؤال می‏کنند، بگو: چیز زیانبار و آلوده‏ای است‏!...»
"اذی" حالتی را گویند که به سبب رسیدن امور ناملائم و ناخوشایند برای انسان حاصل گردد؛ البته گاهی به دلیل مبالغه در آن امر، به خود آن أمر ناخوشایند نیز لفظ "اذی" اطلاق می‏شود.
[۹] تفسیر روشن، مصطفوی، حسن‏، ج‏۳، ص۱۵۰.

همچنین "أذی" در آیه شریفه، به منزله تعلیل و علت برای حکم نیز هست؛ به عبارت دیگر "اذی" در اینجا به معنی ضرری است که از جهت آلودگی و نجاست به انسان می‌رسد.
[۱۰] تفسیر کاشف‏، مغنیه، محمدجواد، ج‏۱، ص۳۳۷.
[۱۱] تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، گنابادی‌، سلطان‌محمد، ج‏۱، ص۱۹۹.

قرآن "حیض" را به عنوان "اذی" (چیز آلوده و زیان‏آور) معرفی کرده که در واقع فلسفه حکم اجتناب از آمیزش جنسی را با زنان، در حالت حیض نیز بیان نموده که در ادامه آیه به صراحت، به احکام آن پرداخته است.

احکام حیض

[ویرایش]

به احکام بیان شده در قرآن برای حیض می‌پردازیم.

← عدم نزدیکی با زن حائض


شریعت اسلام مقاربت و نزدیکی در حال حیض را به شدت تحریم کرده و در این رابطه فرموده است:
«وَ یسئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ قُلْ هُوَ أَذًی فَاعْتَزِلُواْ النِّسَاءَ فیِالْمَحِیضِ وَ لَاتَقْرَبُوهُنَّ حَتیَ‏ یطْهُرْنَ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیثُ أَمَرَکُمُ اللَّهُ...»
«و از تو درباره خون حیض سؤال می‏کنند، بگو: چیز زیانبار و آلوده‏ای است‏؛ از این‌رو در حالت قاعدگی، از زنان کناره‌گیری کنید؛ و با آنها نزدیکی ننمایید، تا پاک شوند. و هنگامی که پاک شدند، از طریقی که خدا به شما فرمان داده، با آنها آمیزش کنید...»
"اعتزال"‏ از مادّه "عزل" بوده و "عزل" به معنی کنار رفتن و جدا شدن از موضوعی است که شخص در محیط جریان آن می‌باشد و "اعتزال" اختیار کردن عزل است؛
[۱۴] تفسیر روشن، ج‏۳، ص۱۵۱.

پس منظور از "فَاعْتَزِلُوا..." کنایه از ترک جماع و نزدیکی است، چنانکه مجامعت (هم‌بستری) و مقاربت (نزدیکی) کنایه از نکاح هستند‏.
[۱۵] تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، ج‏۱، ص۱۹۹.
[۱۶] تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، ج‏۳، ص۶.

براین اساس "قرب" به معنی مطلق نزدیکی به جهت التذاذ بوده و اسلام در این ایام خاص، دستور به تعدیل روابط با زنان حائض را داده است.

←← ضررهای مقاربت در ایام حیض


آمیزش جنسی در چنین حالتی، علاوه بر اینکه تنفرآور است، عوارض ناگواری در زن و مرد و فرزند به وجود می‌آورد که طب امروز نیز آن را اثبات کرده است. از جمله این زیانها، احتمال عقیم شدن مرد و زن، ایجاد یک محیط مساعد برای پرورش عوامل بیماریهای آمیزشی، التهاب اعضاء تناسلی زن و وارد شدن خون آلوده به داخل عضو تناسلی مرد و....
[۱۸] پرتوی از قرآن‏، طالقانی، سیدمحمود، ج‏۲، ص۱۳۳.

البته غیر از جماع، دیگر لذتها حلال است.

← عده طلاق


عده، مدت زمانی است که زن در طول آن، نمی‌تواند دوباره ازدواج کند ولی پس از اتمام آن در ازدواج مجدد آزاد است.
خداوند باری تعالی عده طلاق زن را به کمک حیض مشخص فرموده است:
«وَ الْمُطَلَّقَاتُ یتربَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ...»
«زنان مطلقه، باید به مدت سه مرتبه عادت ماهانه دیدن (و پاک شدن) انتظار بکشند! (عده نگه دارند)...»

←← تفسیر و توضیح آیه


"طلاق" در اصل به معنای آزاد و رها شدن از قید و بند است؛ ولی در اینجا به عنوان استعاره در رها کردن زن از قید ازدواج استعمال شده و به خاطر کثرت استعمال، در همین معنا حقیقت یافته است.
[۲۱] المفردات فی غریب القرآن‏، ص۵۲۳.

و کلمه "تربص"، به معنای انتظار و حبس می‏آید و در آیه مورد بحث، مقید به قید "بانفسهن" شده که چیستی عده طلاق را می‌فهماند؛ چون زن مطلقه در مدت عدّه، خودش را در خانه حبس کرده و از ازدواج و تمکین به مردان حفظ می‌کند و در نتیجه از اختلاط نطفه‌ها بر حذر می‌ماند.
کلمه "قروء"، جمع" قُرء" است و "قُرء" لفظی است که دو معنای ضد هم دارد؛ یعنی هم معنای حیض را می‏دهد و هم معنای طُهر(پاکی). اما معنای اصلی این واژه "جمع کردن" است؛ جمعی که دگرگونگی و تفرقه را به دنبال داشته باشد. بنابراین بهتر آن است که بگوئیم معنایش در اصل پاکی بوده، چون در حال پاکی رحم، خون در حال جمع شدن در رحم است و سپس در حیض هم استعمال شده، چون حیض حالت بیرون ریختن خون بعد از جمع شدن آن در رحم زن می‌باشد.
بنابراین حیض میزان و معیاری برای مدت عدّه بانوان بوده و بیان آیه به صورت خبری، تأکید بر این امر است که زنان باید این مدت را انتظار بکشند و صبر کنند.
از امام باقر –علیهالسلام- نیز نقل شده که واژه "قُرء" در این آیه به معنای "طُهر" است.

ایام حیض و عدّه

[ویرایش]

بحث درباره ایام حیض و عده و حکمت و فلسفه وضع این احکام.

← فلسفه و حکمت تشریع عدّه


اصل حکمت در تشریع عدّه برای آن است که آب و نطفه مردان با یکدیگر مخلوط نشده و در نتیجه نسب‌ها فاسد نگردد. البته این حکمت لازم نیست که در تمامی موارد موجود باشد، چون قوانین و احکام، همیشه بستگی به حکمت‏های غالبی دارد، در نتیجه اگر زن عقیم هم طلاق داده شد، وی نیز باید عده را نگه دارد.

← بازگشت مرد به همسر


مرد می‌تواند به همسر خود در طول ایام عده رجوع کند و زندگی سابق خود را با این زن از سر بگیرد.
البته این در صورتی است که طلاق رجعی باشد. برای توضیح بیشتر در این زمینه و اطلاع از انواع طلاق به رساله‌های عملیه مراجع عظام مراجعه شود.
«...وَ بُعُولَتهنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فیِ ذَلِک‏ إِنْ أَرَادُواْ إِصْلَاحًا»
«...و همسرانشان، برای بازگرداندن آنها (و از سرگرفتن زندگی زناشویی) در این مدت، (از دیگران) سزاوارترند؛ در صورتی که (براستی) خواهان اصلاح باشند»

← حجیت قول زن در حیض، پاکی و حامله بودن


«وَ لایحِلُّ لَهُنَّ أَنْیکْتُمْنَ ماخَلَقَ اللَّهُ فِی أَرْحامِهِنَّ...»
«برای آنها حلال نیست که آنچه را خدا در رحم‌هایشان آفریده، کتمان کنند»
خداوند اعلام آغاز و پایان ایام عده را ـ که معمولا خود زن می‏فهمد نه دیگری ـ بر عهده زن گذاشته و گفتار او را در این زمینه سند قرار داده است؛ لذا امام صادق –علیهالسلام- در تفسیر آیه فوق می‏فرماید:
«قَد فَوضَ اللَّهُ اِلی النّساءِ ثَلاثَةُ اَشیاءٍ: الحَیضُ وَ الطّهرُ وَ الحَملُ»
«خداوند سه چیز را به زنان واگذار نموده است: اطلاع دادن از عادت ماهانه، پاک شدن از حیض و باردار بودن.»
بنابر عقیده جمعی از مفسران جمله "ماخَلَقَ اللَّهُ فِی أَرْحامِهِنَّ" می‏تواند دو معنی را در برداشته باشد: اول "فرزند" و دیگری "عادت ماهانه"؛ چراکه خداوند هر دو را در رحم زن آفریده است. بنابر احتمال اول، زن نباید حمل خود را از دیگران پنهان نموده و ادعای ایام عادت ماهانه را داشته باشد، تا مدت عده را کمتر کند! زیرا عده زن باردار وضع حمل است؛
و بنابر احتمال دوم، زن در مورد عادت ماهانه خود نیز از حیث شروع و پایان باید واقعیت را بیان کند.

تذکر

[ویرایش]

برای مطالعه بیشتر به مقاله حیض مراجعه شود.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ‌مجمع البحرین‌، ج‌۴، ص۲۰۲.    
۲. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏، ج‏۲، ص۳۲۹.
۳. ‌مجمع البحرین‌، ج‌۴، ص۲۰۲.    
۴. جواهر الکلام، ج۲، ص۳۸۱.    
۵. بقره/سوره۲، آیه۲۲۲.    
۶. طلاق/سوره۶۵، آیه۴.    
۷. المیزان فی تفسیرالقرآن‌، ج‌۲، ص۲۰۷.    
۸. بقره/سوره۲، آیه۲۲۲.    
۹. تفسیر روشن، مصطفوی، حسن‏، ج‏۳، ص۱۵۰.
۱۰. تفسیر کاشف‏، مغنیه، محمدجواد، ج‏۱، ص۳۳۷.
۱۱. تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، گنابادی‌، سلطان‌محمد، ج‏۱، ص۱۹۹.
۱۲. تفسیر نمونه‌، ج‌۲، ص۱۳۸.    
۱۳. بقره/سوره۲، آیه۲۲۲.    
۱۴. تفسیر روشن، ج‏۳، ص۱۵۱.
۱۵. تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، ج‏۱، ص۱۹۹.
۱۶. تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، ج‏۳، ص۶.
۱۷. تفسیر نمونه،‌ ج۲، ص۱۳۸.    
۱۸. پرتوی از قرآن‏، طالقانی، سیدمحمود، ج‏۲، ص۱۳۳.
۱۹. التبیان فی تفسیرالقرآن‌، ج‌۲، ص۲۲۱.    
۲۰. بقره/سوره۲، آیه۲۲۸.    
۲۱. المفردات فی غریب القرآن‏، ص۵۲۳.
۲۲. المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۲، ص۲۳۰.    
۲۳. المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۲، ص۲۳۰.    
۲۴. مجمع البیان فی تفسیرالقرآن‌، ج‌۲، ص۵۷۴.    
۲۵. ‌تفسیر الصافی‌، ج‌۱، ص۲۵۷.    
۲۶. المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۲، ص۲۳۰.    
۲۷. بقره/سوره۲، آیه۲۲۸.    
۲۸. بقره/سوره۲، آیه۲۲۸.    
۲۹. تفسیر نورالثقلین‌، ج‌۱، ص۲۲۲.    
۳۰. مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، ج‌۲، ص۵۷۴.    
۳۱. طلاق/سوره۶۵، آیه۴.    
۳۲. تفسیر نمونه، ج‌۲، ص۱۵۵.    


منبع

[ویرایش]

دانشنامه موضوعی قرآن.    



جعبه ابزار