خون حیض

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



"
حیضحیض، به خونى معروف،از رحم زن بیرون می آید،گفته می شود
"
خونخون‏ از نجاسات است که در قلب و رگها جریان دارد
سیاه و غلیظی است که هنگام زن، غالباً همراه با سوزش و حرارت، از
رحمرحم به فتح راء وکسر حاء دو معنا دارد واز معنای نخست آن در باب نکاح و نیز در بخش مسائل مستحدثه سخن گفته‏اند
وی خارج میشود که به تناسب طبیعت وی در زمانهای بعد، به صورت (ماهانه) درمی‌آید.


حیض در لغت و اصطلاح



"حیض" در اصل به معنی جمع شدن خون و جریان یافتن
[۲] التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏، ج‏۲، ص۳۲۹.
آن است و
حوضحَوْض، از مواقف قیامت که پیامبراکرم به روز رستاخیز، از مؤمنان امت خویش در کنار آن دیدار می‌کند
را نیز به همین ارتباط حوض می‌گویند که آب در آن جمع می‌شود.
و در اصطلاح فقهی، "حیض" خون سیاه و غلیظی است که هنگام بلوغ زن، غالباً همراه با سوزش و حرارت، از رحم وی خارج می‌شود که به تناسب طبیعت وی در زمانهای بعد، به صورت عادت (ماهانه) درمی‌آید.

واژه "حیض" در قرآن



واژه "حیض" در
قرآنقرآن، در اصل مصدر است و به کتابی که بر پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و آله‌و‌سلم) اختصاص پیدا کرده است گفته می‌شود
به کار نرفته، ولی مشتق آن به صورت مصدر (محیض) و فعل (یحضْنَ) به کار رفته است. در ضمن چون "حیض" مختص زنان بوده، لذا در زبان عربی اسم فاعل آن نیز مذکر ‏آورده شده و می‏گویند: "امرأة " یعنی زنی که در ایام عادت ماهانه به سر می‌برد؛ چنانکه به زن باردار نیز "امرأة حامل" گفته می‌شود.

ماهیت حیض از منظر قرآن



متعال در این باره می‌فرماید:
«وَ یسئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ قُلْ هُوَ أَذًی...»
«و از تو درباره خون حیض سؤال می‏کنند، بگو: چیز زیانبار و آلوده‏ای است‏!...»
"اذی" حالتی را گویند که به سبب رسیدن امور ناملائم و ناخوشایند برای انسان حاصل گردد؛ البته گاهی به دلیل مبالغه در آن امر، به خود آن أمر ناخوشایند نیز لفظ "اذی" اطلاق می‏شود.
[۹] تفسیر روشن، مصطفوی، حسن‏، ج‏۳، ص۱۵۰.

همچنین "أذی" در
آیهنماز و آباد کردن مساجدخداوند در قرآن کریم حق آباد کردن مساجد را تنها به‌مومنین عطا نموده است، آنجا که فرمود: «انّما یعمر مساجد الله من امن بالله و الیوم الاخر و اقام الصّلوة و آتی الزّکوة و لم یخش الاّ الله فعسی اولئک ان یکونوا من المهتدین؛ مساجد الهی را تنها کسی آباد می‌کند که ایمان به خدا و روز قیامت آورده و نماز را بر پا دارد و زکات را بپردازد و از چیزی جز خدا نترسد، امید است چنین گروهی هدایت یابند»
شریفه، به منزله تعلیل و علت برای
حکم•حکم به ضم حاء و سکون کاف به معنای رأی قاضی است
نیز هست؛ به عبارت دیگر "اذی" در اینجا به معنی ضرری است که از جهت آلودگی و به انسان می‌رسد.
[۱۰] تفسیر کاشف‏، مغنیه، محمدجواد، ج‏۱، ص۳۳۷.
[۱۱] تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، گنابادی‌، سلطان‌محمد، ج‏۱، ص۱۹۹.

قرآن "حیض" را به عنوان "اذی" (چیز آلوده و زیان‏آور) معرفی کرده که در واقع فلسفه حکم اجتناب از آمیزش جنسی را با زنان، در حالت حیض نیز بیان نموده که در ادامه آیه به صراحت، به
احکام\'\'\'احکام\'\'\' به مجموعه دستورالعمل‌هایی گفته می‌شود که یک دین برای پیروان خود وضع می‌کند
آن پرداخته است.

احکام حیض



به احکام بیان شده در قرآن برای حیض می‌پردازیم.

← عدم نزدیکی با زن حائض


شریعتشَریعت به معنی آنچه خداوند متعال براى بندگان خود وضع و تشریع کرده است، می باشد
اسلام مقاربت و در حال حیض را به شدت
تحریم==تعریف تحریم== به حرام قرار دادن چیزى گفته می شود تحریم در برابر تحلیل، به معناى حرام قرار دادن چیزى است و حرام، مقابل حلال، چیزى است كه مکلّف ملزم به ترک آن است
کرده و در این رابطه فرموده است:
«وَ یسئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ قُلْ هُوَ أَذًی فَاعْتَزِلُواْ النِّسَاءَ فیِالْمَحِیضِ وَ لَاتَقْرَبُوهُنَّ حَتیَ‏ یطْهُرْنَ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیثُ أَمَرَکُمُ اللَّهُ...»
«و از تو درباره خون حیض سؤال می‏کنند، بگو: چیز زیانبار و آلوده‏ای است‏؛ از این‌رو در حالت قاعدگی، از زنان کناره‌گیری کنید؛ و با آنها نزدیکی ننمایید، تا پاک شوند. و هنگامی که پاک شدند، از طریقی که
خداآفرینندۀ جهان هستی را خدا گویند
به شما فرمان داده، با آنها
آمیزشنزدیکی کردن را آمیزش می گویند که در فقه احکام بسیار زیادی دارد
کنید...»
"اعتزال"‏ از مادّه "عزل" بوده و "عزل" به معنی کنار رفتن و جدا شدن از موضوعی است که شخص در محیط جریان آن می‌باشد و "اعتزال" اختیار کردن عزل است؛
[۱۴] تفسیر روشن، ج‏۳، ص۱۵۱.

پس منظور از "فَاعْتَزِلُوا..." کنایه از ترک و نزدیکی است، چنانکه (هم‌بستری) و مقاربت (نزدیکی) کنایه از
نکاح==معنای نکاح== (مصدر نکح ینکح بر وزن ضرب یضرب می‌باشد لسان العرب، ماده «نکح»
هستند‏.
[۱۵] تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، ج‏۱، ص۱۹۹.
[۱۶] تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، ج‏۳، ص۶.

براین اساس "قرب" به معنی مطلق نزدیکی به جهت التذاذ بوده و
اسلاماسلام، گرویدن به آیین آسمانی حضرت محمد صلّی اللّه علیه و آله را گویند که یکی از ادیان توحیدی و ابراهیمی است و از جامعیت خاصی نسبت به دیگر ادیان برخوردار است
در این ایام خاص، دستور به تعدیل روابط با زنان را داده است.

←← ضررهای مقاربت در ایام حیض


آمیزش جنسی در چنین حالتی، علاوه بر اینکه تنفرآور است، عوارض ناگواری در
زنزن مقابل مرد است
و مرد و فرزند به وجود می‌آورد که طب امروز نیز آن را اثبات کرده است. از جمله این زیانها، احتمال
عقیمعقیم، مرد ناتوان از بارور کردن تخمک زن و زن نازا را گویند
شدن مرد و زن، ایجاد یک محیط مساعد برای پرورش عوامل بیماریهای آمیزشی، التهاب اعضاء تناسلی زن و وارد شدن خون آلوده به داخل عضو تناسلی مرد و....
[۱۸] پرتوی از قرآن‏، طالقانی، سیدمحمود، ج‏۲، ص۱۳۳.

البته غیر از جماع، دیگر لذتها
حلالحلال،این عنوان در مقابل حرام وبه معنای انچه که از لحاظ شرعی جایز است
است.

← عده طلاق


عدهعُدَّه درلغت به‏معنی آمادگی، مهیّاشدن و آنچه‏برای روز مبادا ذخیره ‏می‏کنند آمده‏است
، مدت زمانی است که زن در طول آن، نمی‌تواند دوباره
ازدواجازدواج، همسر گرفتن مرد یا زن است که به سبب عقد ازدواج همراه با شرایط آن، تحقّق می‌یابد و از آن در باب نکاح و نیز به مناسبت در باب جهاد سخن رفته است
کند ولی پس از اتمام آن در ازدواج مجدد آزاد است.
خداوند باری تعالی عده طلاق زن را به کمک حیض مشخص فرموده است:
«وَ الْمُطَلَّقَاتُ یتربَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ...»
«زنان مطلقه، باید به مدت سه مرتبه دیدن (و پاک شدن) انتظار بکشند! (عده نگه دارند)...»

←← تفسیر و توضیح آیه


"
طلاقدر لغت براي واژه طلاق معاني متعددي ذكر شده است كه از جمله رهايي، آزاد كردن، ترك كردن، واگذاشتن، مفارقت و جدايي است
" در اصل به معنای آزاد و رها شدن از قید و
بندبَنْد، نوعی‌ کلام‌ منثور و آهنگین‌ که‌ از سده ۱۱ ق‌ در ادب‌ عربی‌ پدید آمد
است؛ ولی در اینجا به عنوان استعاره در رها کردن زن از قید ازدواج استعمال شده و به خاطر کثرت استعمال، در همین معنا حقیقت یافته است.
[۲۱] المفردات فی غریب القرآن‏، ص۵۲۳.

و کلمه "تربص"، به معنای
انتظار  انتظار فرج یعنی چشم به راه بودن، همراه با امید و بسترسازی برای پیروزی نهایی حق بر باطل، گسترش جهانی صلح، عدالت و ایمان اسلامی و استقرار دولت حق در سراسر گیتی به دست مهدی موعود (عج) می‌باشد
و
حبسحبس در دو معنا استعمال شده است
می‏آید و در آیه مورد بحث، مقید به قید "بانفسهن" شده که چیستی عده طلاق را می‌فهماند؛ چون زن مطلقه در مدت عدّه، خودش را در خانه حبس کرده و از ازدواج و تمکین به مردان حفظ می‌کند و در نتیجه از اختلاط نطفه‌ها بر حذر می‌ماند.
کلمه "قروء"، جمع" قُرء" است و "قُرء" لفظی است که دو معنای ضد هم دارد؛ یعنی هم معنای حیض را می‏دهد و هم معنای (). اما معنای اصلی این واژه "جمع کردن" است؛ جمعی که دگرگونگی و تفرقه را به دنبال داشته باشد. بنابراین بهتر آن است که بگوئیم معنایش در اصل پاکی بوده، چون در حال پاکی رحم، خون در حال جمع شدن در رحم است و سپس در حیض هم استعمال شده، چون حیض حالت بیرون ریختن خون بعد از جمع شدن آن در رحم زن می‌باشد.
بنابراین حیض میزان و معیاری برای مدت عدّه بانوان بوده و بیان آیه به صورت خبری، تأکید بر این امر است که زنان باید این مدت را انتظار بکشند و
صبرصبر، عبارت است از ثَبات نفس و اطمینان آن و مضطرب نگشتن و مقاومت کردن در بلایا و مصایب، به گونه‌ای که سینه انسان تنگ نشود و خاطرش پریشان نگردد
کنند.
از –علیهالسلام- نیز نقل شده که واژه "قُرء" در این آیه به معنای "طُهر" است.

ایام حیض و عدّه



بحث درباره ایام حیض و عده و حکمت و فلسفه وضع این احکام.

← فلسفه و حکمت تشریع عدّه


اصل
حکمتحکمت مصلحت یا مفسده موجود در فعل است
در عدّه برای آن است که آب و نطفه مردان با یکدیگر مخلوط نشده و در نتیجه
نسب‌هانسب، به روابط حاصل از عروض اَعراض بر موضوعات‌شان اطلاق می‌شود
فاسد نگردد. البته این حکمت لازم نیست که در تمامی موارد موجود باشد، چون قوانین و احکام، همیشه بستگی به حکمت‏های غالبی دارد، در نتیجه اگر زن عقیم هم طلاق داده شد، وی نیز باید عده را نگه دارد.

← بازگشت مرد به همسر


مرد می‌تواند به همسر خود در طول ایام عده رجوع کند و زندگی سابق خود را با این زن از سر بگیرد.
البته این در صورتی است که
طلاق رجعیطلاق رجعی ، طلاقی است كه در زمان عده زن، مرد می‌تواند از طلاق رجوع كند و بدون نیاز به نکاح جدید، زناشوئی را ادامه دهد
باشد. برای توضیح بیشتر در این زمینه و اطلاع از انواع طلاق به رساله‌های عملیه مراجع عظام مراجعه شود.
«...وَ بُعُولَتهنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فیِ ذَلِک‏ إِنْ أَرَادُواْ إِصْلَاحًا»
«...و همسرانشان، برای بازگرداندن آنها (و از سرگرفتن زندگی
زناشویینظر به جایگاه والای انسان در صحنه آفرینش، شریعت مقدّس اسلام، برای تکوین و مراحل رشد آدمی، اهتمام ویژه ورزیده تا این موجود برگزیده، به‏شکلی نیکو و سالم به حیات خویش ادامه دهد
) در این مدت، (از دیگران) سزاوارترند؛ در صورتی که (براستی) خواهان اصلاح باشند»

← حجیت قول زن در حیض، پاکی و حامله بودن


«وَ لایحِلُّ لَهُنَّ أَنْیکْتُمْنَ ماخَلَقَ اللَّهُ فِی أَرْحامِهِنَّ...»
«برای آنها حلال نیست که آنچه را خدا در رحم‌هایشان آفریده،
کتمانکلمات کلیدی: قرآن، کتمان، حق، تقیه
کنند»
اعلام آغاز و پایان ایام عده را ـ که معمولا خود زن می‏فهمد نه دیگری ـ بر عهده زن گذاشته و گفتار او را در این زمینه سند قرار داده است؛ لذا –علیهالسلام- در تفسیر آیه فوق می‏فرماید:
«قَد فَوضَ اللَّهُ اِلی النّساءِ ثَلاثَةُ اَشیاءٍ: الحَیضُ وَ الطّهرُ وَ الحَملُ»
«خداوند سه چیز را به زنان واگذار نموده است: اطلاع دادن از عادت ماهانه، پاک شدن از حیض و باردار بودن.»
بنابر عقیده جمعی از مفسران جمله "ماخَلَقَ اللَّهُ فِی أَرْحامِهِنَّ" می‏تواند دو معنی را در برداشته باشد: اول "فرزند" و دیگری "عادت ماهانه"؛ چراکه خداوند هر دو را در رحم زن آفریده است. بنابر احتمال اول، زن نباید حمل خود را از دیگران پنهان نموده و ادعای ایام عادت ماهانه را داشته باشد، تا مدت عده را کمتر کند! زیرا عده زن باردار وضع حمل است؛
و بنابر احتمال دوم، زن در مورد عادت ماهانه خود نیز از حیث شروع و پایان باید واقعیت را بیان کند.

تذکر



برای مطالعه بیشتر به مقاله
حیضحیض، به خونى معروف،از رحم زن بیرون می آید،گفته می شود
مراجعه شود.

پانویس


 
۱. ‌مجمع البحرین‌، ج‌۴، ص۲۰۲.    
۲. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏، ج‏۲، ص۳۲۹.
۳. ‌مجمع البحرین‌، ج‌۴، ص۲۰۲.    
۴. جواهر الکلام، ج۲، ص۳۸۱.    
۵. بقره/سوره۲، آیه۲۲۲.    
۶. طلاق/سوره۶۵، آیه۴.    
۷. المیزان فی تفسیرالقرآن‌، ج‌۲، ص۲۰۷.    
۸. بقره/سوره۲، آیه۲۲۲.    
۹. تفسیر روشن، مصطفوی، حسن‏، ج‏۳، ص۱۵۰.
۱۰. تفسیر کاشف‏، مغنیه، محمدجواد، ج‏۱، ص۳۳۷.
۱۱. تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، گنابادی‌، سلطان‌محمد، ج‏۱، ص۱۹۹.
۱۲. تفسیر نمونه‌، ج‌۲، ص۱۳۸.    
۱۳. بقره/سوره۲، آیه۲۲۲.    
۱۴. تفسیر روشن، ج‏۳، ص۱۵۱.
۱۵. تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، ج‏۱، ص۱۹۹.
۱۶. تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، ج‏۳، ص۶.
۱۷. تفسیر نمونه،‌ ج۲، ص۱۳۸.    
۱۸. پرتوی از قرآن‏، طالقانی، سیدمحمود، ج‏۲، ص۱۳۳.
۱۹. التبیان فی تفسیرالقرآن‌، ج‌۲، ص۲۲۱.    
۲۰. بقره/سوره۲، آیه۲۲۸.    
۲۱. المفردات فی غریب القرآن‏، ص۵۲۳.
۲۲. المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۲، ص۲۳۰.    
۲۳. المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۲، ص۲۳۰.    
۲۴. مجمع البیان فی تفسیرالقرآن‌، ج‌۲، ص۵۷۴.    
۲۵. ‌تفسیر الصافی‌، ج‌۱، ص۲۵۷.    
۲۶. المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۲، ص۲۳۰.    
۲۷. بقره/سوره۲، آیه۲۲۸.    
۲۸. بقره/سوره۲، آیه۲۲۸.    
۲۹. تفسیر نورالثقلین‌، ج‌۱، ص۲۲۲.    
۳۰. مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، ج‌۲، ص۵۷۴.    
۳۱. طلاق/سوره۶۵، آیه۴.    
۳۲. تفسیر نمونه، ج‌۲، ص۱۵۵.    


منبع



دانشنامه موضوعی قرآن.    



جعبه ابزار