تسامح

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آسان گرفتن و چشم پوشی کردن و همچنین سستی و سهل انگاری کردن را تسامح می گویند که از تسامح به معنای نخست در بابهایی نظیر زکات، تجارت و شرکت و به معنای دوم در بابهای مختلف نظیر صلات، صوم و شهادات به مناسبت سخن رفته است.


حکم تسامح در معاملات

[ویرایش]

تسامح در داد و ستد بویژه نسبت به آلات عبادت و نیز در واگذاری و استیفای حق، مستحب است. در معاملات و نیز موارد ادای حقوق مالی، آن مقدار از افزایش و کاهشی که بر حسب عرف و عادت مسامحه‏پذیر است، زیانبخش نیست. در ادامه به نمونه‏هایی از مصادیق تسامح در ابواب مختلف فقهی اشاره می‏شود.

← تسامح در زکات


جنس پرداختی به عنوان زکات فطره مانند برنج نباید با جنسی دیگر مانند گندم مخلوط باشد؛ لیکن اختلاط اندک و ناچیز آن ـ که بر حسب عرف و عادت مسامحه‏پذیر است ـ اشکال ندارد.
[۳] العروة الوثقی ج۲، ص۳۶۱.


← تسامح در بیع


در بیع سلم، ذکر اوصاف کالا در حدّی که جهالت را برطرف کند و آن را از دیگر کالاها از نوع خودش ممتاز نماید، لازم است؛ لیکن ذکر اوصافی که دخالتی اندک در تفاوت قیمت کالا دارد و از نظر عرف مسامحه‏پذیر است لازم نیست.

←← خیار غبن و مسامحه


از شرایط ثبوت خیار غبن آن است که مقدار زیادی و کاستی بهای کالای مورد معامله بر حسب عرف و عادت مسامحه‏پذیر نباشد وگرنه خیار، ثابت نمی‏گردد.

← تسامح در ربا


هرگاه در معامله، عوضین از یک جنس و پیمانه‏ای یا وزنی باشند، فزونی یکی بر دیگری، ربا و حرام است، مگر آنکه زیادی و کاستی به مقداری باشد که عرف مسامحه در آن را می‏پذیرد.

← تسامح در شرکت


در صورتی که تقسیم مال مشترک برای یکی از شرکا ضرر غیر قابل مسامحه داشته باشد، تقسیم منوط به رضایت همه خواهد بود و کسی بر آن اجبار نمی‏شود.

حکم تسامح به معنای سهل انگاری

[ویرایش]

ترک تکالیف واجب همچون نماز و حج از روی بی‏اعتنایی و سهل انگاری حرام و ترک سهل انگارانه همه سُنَن موجب سقوط شخص از عدالت است و سهل انگاری در حفظ امانت، ضمان‏آور است.

← نماز و تسامح


نماز خواندن با لباس کسی که در اجتناب از نجاسات یا محرّمات همچون غصب، سهل انگاری می‏کند بنابر مشهور کراهت دارد.

← روزه و تسامح


کسی که به علّت بیماری در ماه رمضان روزه نگرفته، در صورت بهبود تا پیش از ماه رمضان آینده، واجب است قبل از حلول ماه رمضان قضای آن را بگیرد و چنانچه سهل انگاری کند تا ماه رمضان آینده فرا رسد علاوه بر قضا بنابر مشهور واجب است برای هر روز یک مد طعام کفاره بدهد.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. قواعد الاحکام ج۲، ص۱۳.    
۲. الروضة‌البهیة ج۳، ص۲۹۰.    
۳. العروة الوثقی ج۲، ص۳۶۱.
۴. الروضة ‌البهیة ج۳، ص۴۰۳.    
۵. جواهر الکلام ج۲۳، ص۴۳.    
۶. جامع المقاصد ج۴، ص۲۷۹.    
۷. قواعد الاحکام ج۳، ص۴۹۴.    
۸. الروضة‌البهیة ج۳، ص۱۳۰.    
۹. جامع المقاصد ج۲، ص۱۱۲.    
۱۰. جواهر الکلام ج۸، ص۲۶۷.    
۱۱. الحدائق الناضرة ج۱۳، ص۳۱۰.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق با مذهب اهل بیت علیه السلام ج۲، ص۴۶۳-۴۶۴.    



جعبه ابزار