• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

احمد بن‌ حسین بیهقی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ابوبکر احمدبن حسین بیهقی، محدث و فقیه شافعی سده پنجم می‌باشد.



در ۳۸۴ در خسروجرد به دنیا آمد. اصل خاندانش از شامگان نیشابور بود.
[۱] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج۱، ص۴۳۹، چاپ عبدالله عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
[۲] محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۲، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
[۳] خلیل بن ایبک صفدی، کتاب الوافی بالوفیات، ج۶، ص۳۵۴، چاپ س ددرینگ، ویسبادن ۱۳۹۲/۱۹۷۲.
[۴] ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱۰، ص۵۸ که تولد وی را در ۳۸۷ می‌داند، بیروت ۱۳۸۵ـ۱۳۸۶/۱۹۶۵ـ۱۹۶۶.
[۵] علی بن زید بیهقی، تاریخ بیهق، ج۱، ص۱۸۴، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.

از کودکی به تحصیل علم و حفظ احادیث مبادرت کرد و از پانزده سالگی نزد «محمدبن حسین علوی» (متوفی ۴۱۰) به فراگیری حدیث پرداخت. همچنین وی در حدیث از شاگردان بزرگ و برجسته حاکم نیشابوری بود، اگر چه گفته‌اند که در انواع دانش های دیگر بر وی برتری داشته است. او از حاکم، بیش از دیگر مشایخ خود نقل خبر کرده است
[۶] ابراهیم بن محمد صریفینی، تاریخ نیسابور: المنتخب من السیاق، ج۱، ص۱۲۷، چاپ محمد کاظم محمودی، قم ۱۳۶۲ ش.
[۷] یاقوت حموی، معجم البلدان،ج ۱، ص ۸۰۵، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
[۸] محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۴، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
[۹] محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۳، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
[۱۰] عبدالرحیم بن حسن اسنوی، طبقات الشافعیة، ج۱، ص۹۸، چاپ کمال یوسف حوت، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷.
[۱۱] ابن خلّکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۷۵ـ۷۶، چاپ احسان عباس، بیروت.
[۱۲] علی بن زید بیهقی، تاریخ بیهق، ج۱، ص۱۸۳، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.
[۱۳] ابن عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی الحسن الاشعری، ج۱، ص۲۶۶، بیروت ۱۴۰۴/۱۹۸۴.
[۱۴] ابن عماد، شذرات الذّهب فی اخبار من ذهب، ج۳، ص۳۰۵ که می‌نویسد وی از ابی الحسن محمدبن حسین علوی بیش‌تر روایت کرده است، بیروت ۱۳۹۹/۱۹۷۹.

بیهقی برای فراگیری علوم و حدیث به شهرهای متعددی در خراسان ، عراق ، حجاز و جبال سفر کرد
[۱۵] تاریخ بیهق، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.
[۱۶] محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۲، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
[۱۷] محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۳، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
[۱۸] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۸، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
و از اساتید بسیاری علم آموخت.


شمار شیوخ و اساتید وی را افزون از صد تن دانسته‌اند که همگی از بزرگان قرن چهارم و نیمه اول قرن پنجم بودند. فقه را از «ابوالفتح ناصربن حسین عمری» (متوفی ۴۴۴) و «ابوالقاسم فورانی»، که خود شاگرد بیهقی در علم حدیث بود، فرا گرفت.
[۱۹] خلیل بن ایبک صفدی، کتاب الوافی بالوفیات، ج۶، ص۳۵۴، چاپ س ددرینگ، ویسبادن ۱۳۹۲/۱۹۷۲.
[۲۰] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
[۲۱] علی بن زید بیهقی، تاریخ بیهق، ج۱، ص۱۸۴، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.

از دیگر اساتید و مشایخ او می‌توان از اینان نام برد:
أبوعبدالرحمان سُلَمی (۳۰۳ـ۴۱۲)، مؤلف «طبقات الصوفیه»؛
عبدالملک بن أبی عثمان خرکوشی نیشابوری (متوفی ۴۰۷)، مؤلف «شرف النّبی»؛
سهل بن محمد صعلوکی (متوفی ۴۰۴)؛
ابن فورک انصاری اصفهانی (۳۳۲ـ۴۰۶)، فقیه، مفسّر، اصولی ، ادیب و نحوی و رجالی مشهور.
[۲۲] ابراهیم بن محمد صریفینی، تاریخ نیسابور: المنتخب من السیاق، ج۱، ص۱۲۷ـ۱۲۸، چاپ محمد کاظم محمودی، قم ۱۳۶۲ ش.
[۲۳] احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۱۶ـ۳۱، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.
[۲۴] محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۲، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
[۲۵] محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۴ـ۱۶۵، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.



بیهقی دانش اصول را نیز فرا گرفته بود. وی حافظه ای بسیار قوی داشت و در حفظ حدیث و استواری در آن، یگانه روزگار خویش بود
[۲۶] محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۷، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
[۲۷] محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۳، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
[۲۸] علی بن زید بیهقی، تاریخ بیهق، ج۱، ص۱۸۳، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.
[۲۹] یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۱، ص ۸۰۵، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
.
به نوشته اسنوی،
[۳۰] عبدالرحیم بن حسن اسنوی، طبقات الشافعیة، ج۱، ص۹۸، چاپ کمال یوسف حوت، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷.
بیهقی در پایان سفرهای علمی خود به خسروجرد رفت و اولین اثرش را در ۴۰۶ نگاشت.
[۳۱] محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۵، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
سپس در ۴۴۱، برای نشر علم به نیشابور دعوت شد و به املای کتاب «معرفة السنن و الآثار» خود پرداخت و سرانجام در ۴۵۸ در این شهر درگذشت
[۳۲] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
[۳۳] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۱۱، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
[۳۴] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج۱، ص۴۳۹، چاپ عبدالله عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
[۳۵] خلیل بن ایبک صفدی، کتاب الوافی بالوفیات، ج۶، ص۳۵۴، چاپ س ددرینگ، ویسبادن ۱۳۹۲/۱۹۷۲.
[۳۶] ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۱۲، ص۹۴، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۰.
[۳۷] محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج ۳، ص ۱۱۳۴، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
[۳۸] یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۱، ص ۸۰۵، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵، که تاریخ فوت او را ۴۵۴ نوشته است.
.


بیهقی شاگردان زیادی داشته است که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از:
ابوعلی انصاری، نوه او ابوالحسن عبیدالله بن محمدبن احمد، ابوعبدالله فزاری، ابوالقاسم شحامی، ابوالمعالی محمدبن اسماعیل فارسی، عبدالمنعم قشیری و پسر بزرگ بیهقی، اسماعیل که مؤلف « تاریخ بیهق» - علی بیهقی - از او حدیث شنیده است.
[۳۹] ابن خلّکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۷۶، چاپ احسان عباس، بیروت.
[۴۰] محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۵، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
[۴۱] محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۹، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
[۴۲] علی بن زید بیهقی، تاریخ بیهق، ج۱، ص۱۸۴، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.

سمعانی از جمله افرادی است که ده نفر از شاگردان بیهقی را دیده و از آن‌ها حدیث شنیده است.
[۴۳] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج۱، ص۴۳۹، چاپ عبدالله عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
برخی اسناد روایی ذهبی (متوفی ۷۴۸) نیز به بیهقی منتهی می‌شود.
[۴۴] محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۴، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
[۴۵] برای آگاهی از تأثیر آثار بیهقی در نوشته های بعد از وی رجوع کنید به نهایة الارب نویری ؛ طبقات الشافعیه سبکی ؛ السیرة النبویة ابن کثیر؛ الروضة رافعی ؛ صبح الاعشی قلقشندی ؛ مفتاح السعادة طاشکوپری زاده ؛ تاریخ ابن وردی ؛ ابجد العلوم قنّوجی



بیهقی در عین وسعت دایره حدیث شناسی از برخی آثار برجسته اهل سنت مانند سنن نسائی ، ابن ماجه و ترمذی بی بهره بوده، اگرچه از سنن أبی داوود ، با اِسناد عالی مطلع بوده است.
[۴۶] محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۵، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
[۴۷] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.

بیهقی از عالمان بزرگ و برجسته شافعی است
[۴۸] ابن عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی الحسن الاشعری، ج۱، ص۲۶۶، بیروت ۱۴۰۴/۱۹۸۴.
[۴۹] ابن خلّکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۷۶، چاپ احسان عباس، بیروت.
[۵۰] محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۸، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
[۵۱] یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۱، ص ۸۰۴، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
[۵۲] محمدباقربن زین العابدین خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، ج۱، ص۲۵۲ـ۲۵۳، چاپ اسدالله اسماعیلیان، قم ۱۳۹۰ـ۱۳۹۲.
[۵۳] محسن امین، اعیان الشیعة، ج۲، ص۵۶۸ که به دلایلی احتمال داده‌اند که وی شیعه بوده است، چاپ حسن امین، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.

به نوشته ذهبی،
[۵۴] محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۹، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
اگر بیهقی می‌خواست مذهب و شیوه ای ایجاد کند که بر مبنای اجتهاد و نظر خویش باشد، بر آن کار توانایی داشت، زیرا دانش او از اختلافات مذاهب و نظریات، بسیار گسترده بود.
بیهقی در گردآوری آثار شافعی بر دیگران پیشی گرفت، و کامل ‌ترین شرح از آرای شافعی، در آثار وی یافت می‌شود. بدین جهت ابن خلّکان
[۵۵] ابن خلّکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۷۶، چاپ احسان عباس، بیروت.
و سبکی
[۵۶] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۱۰، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
به نقل از ذهبی، وی را اولین گردآورنده آثار شافعی می‌دانند و شاید منظور این بوده که هیچ‌کس قبل از بیهقی، آثار شافعی را در یک مجموعه عظیم جمع نکرده است.
بیهقی روایات و اخبار را از طریق سماع از اساتید و مشایخ خویش نقل کرده و هر جا طرق دیگری، غیر از طریق خویش، یافته با ذکر مأخذ و طریق، به دنبال نقل خود افزوده است.
به نوشته کتانی،
[۵۷] محمدبن جعفر کتانی، الرسالة المستطرفة، ج۱، ص۳۰، کراچی ۱۳۷۹/۱۹۶۰.
او خود را ملزم می‌دانست که روایتی را که به جعلی بودن آن یقین داشت نقل نکند. برخی از کتب بیهقی به طبع رسیده و پاره ای به صورت خطی باقی‌مانده است.


شماری از آثار مهم بیهقی عبارت‌اند از:

۶.۱ - السنن الکبری

۱) السنن الکبری : مهمترین اثر بیهقی مشتمل بر احادیث رسول خدا صلّی الله علیه وآله وسلم و افعال و تقریرات آن حضرت و گفته‌ها و احوال صحابه و برخی از تابعین به صورت موضوعی همراه با برخی توضیحات است.
این کتاب در حقیقت دایرة المعارف بزرگی در حدیث است که بر مبنای ابواب فقه ، دسته بندی شده است.
[۵۸] احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۳۷، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.
حاجی خلیفه از این اثر به نام «السنن الکبیر» یاد کرده است. ابن عبدالحق دمشقی (متوفی ۷۴۴)، شمس الدین ذهبی (متوفی ۷۴۸) و عبدالوهاب شعرانی (متوفی ۹۷۴)، هر یک جداگانه آن را خلاصه کرده اند.

۶.۲ - رد سنن بیهقی

«ابن ترکمانی حنفی» (متوفی ۷۵۰)، کتاب بزرگی در ردّ سنن بیهقی نوشت و آن را «الجوهر النقیّ فی الرّد علی البیهقی» نامید و «زین الدین قاسم بن قطلوبغای حنفی» (متوفی ۸۷۹)، این اثر را با نام «ترجیع الجوهر النقی» تلخیص و به صورت الفبایی، تا حرف میم، تنظیم کرد.
[۵۹] مصطفی بن عبدالله حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج ۲، ستون ۱۰۰۷، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
[۶۰] محمدبن جعفر کتانی، الرسالة المستطرفة، ج۱، ص۳۰، کراچی ۱۳۷۹/۱۹۶۰.
این اثر در ده جلد است و اولین بار در نیمه اول قرن سیزدهم، همراه با اثر ابن ترکمانی، در حیدرآباد دکن به چاپ رسیده است.
[۶۱] احمد بن حسین بیهقی، دلائل النبوة، مقدمه مهدوی دامغانی، ج ۱، ص ۱۷ـ۱۸، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران ۱۳۶۱ ش.


۶.۳ - معرفة السنن و الآثار

۲) معرفة السنن و الآثار: از منابع فقه تطبیقی است که به گفته سبکی،
[۶۲] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
هیچ فقیه شافعی از آن بی نیاز نیست.
بیهقی در این کتاب، به ردّ سخنان «احمدبن سلامة طحاوی حنفی»، که بر شافعی و اصحاب او ایراد وارد کرده است، پرداخته و احادیث مسندی را که شافعی در موضوع اصول و فروع دین آورده نقل کرده و، به جرح و تعدیل سند و بیان صحّت و ضعف آن‌ها پرداخته است.
همچنین با نظر و اجتهاد خود، برخی از راویانی را که دیگران مورد وثوق ندانسته‌اند توثیق کرده است.
[۶۳] احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۳۸ـ۳۹، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.
این کتاب، در ۱۳۴۸ ش/ ۱۹۶۹ در مصر به چاپ رسیده است.

۶.۴ - المبسوط

۳) المبسوط: این کتاب ـ که از بزرگترین و گسترده ‌ترین آثار بیهقی است ـ شامل اقوال شافعی است.
[۶۴] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
[۶۵] مصطفی بن عبدالله حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج ۲، ستون ۱۵۸۲، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.

پیش از بیهقی افرادی چون بویطی ، از شاگردان شافعی، سخنان شافعی را جمع آوری کرده اند،
[۶۶] فؤاد سزگین، تاریخ التراث العربی، ج۱، جزء۳، ص۱۸۴، ج ۱، جزء۳، نقله الی العربیة محمود فهمی حجازی، ریاض ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
[۶۷] فؤاد سزگین، تاریخ التراث العربی، ج۱، جزء۳، ص۱۹۱ـ۱۹۲، ج ۱، جزء۳، نقله الی العربیة محمود فهمی حجازی، ریاض ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
[۶۸] محمدبن محمد غزالی، احیاء علوم الدین، ج۲، ص۲۷۹ـ۲۸۰، بیروت ۱۴۱۷.
اما بیهقی کاری گسترده تر در این کتاب انجام داده است.
سمعانی،
[۶۹] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج۱، ص۴۳۸، چاپ عبدالله عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
ضمن تأیید کوشش بیهقی در جمع آوردن آثار شافعی، نام آن را المبسوط ذکر می‌کند. بعضی منابع، از این نوشته، به دلیل محتوای آن، به نام «نصوص الشافعی» یاد کرده اند.
[۷۰] ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۱۲، ص۹۴، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۰.
[۷۱] محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۶، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
[۷۲] محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۳، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
[۷۳] ابن خلّکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۷۶، چاپ احسان عباس، بیروت.
[۷۴] مصطفی بن عبدالله حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج ۲، ستون ۱۹۵۷، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.


۶.۵ - الاسماء و الصفات

۴) الاسماء و الصفات: در معرفی برخی از اسماء و صفات خداوند و معانی آن هاست با دلایلی از کتاب و سنت و اجماع.
[۷۵] احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۳۹، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.

بیهقی در این کتاب، در باب اسناد و راویانی صحبت می‌کند که از آنان روایاتی نقل کرده است. وی برشماری از احادیث و رجال آن تعلیق و توضیح دارد و بعلاوه، از ضعف برخی راویانی که در «صحیح مسلم» از آن‌ها یاد شده، و یا دانشمندان علم رجال آن‌ها را موثق دانسته اند، سخن گفته است.
[۷۶] احمد بن حسین بیهقی، الاعتقاد و الهدایة الی سبیل الرشاد علی مذهب السلف و اصحاب الحدیث، مقدمه کاتب، ص ۲۳، چاپ احمد عصام کاتب، بیروت ۱۴۰۱/۱۹۸۱.
این کتاب در حیدرآباد (۱۳۳۳)، قاهره (۱۳۵۸) و بیروت (۱۴۰۵) به چاپ رسیده است.

۶.۶ - الاعتقاد و الهدایة الی سبیل الرشاد

۵) الاعتقاد و الهدایة الی سبیل الرشاد: بیهقی در این اثر به اختصار امور واجب در اعتقادات اهل سنت را برای انسان مکلف معرفی کرده و به بیان مطالبی چون اسماء و صفات حق، قضا و قدر ، عدم خلق قرآن ، مشیّت، تعریف ایمان و حدود آن، اثبات نبّوت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، کرامات اولیا و اصحاب و اهل بیت رسول خدا و خلافت خلفای چهارگانه پرداخته است. این اثر دو نوبت در بیروت (۱۳۸۰ و ۱۴۰۱) منتشر شده است.

۶.۷ - دلائل النبوّة و معرفة احوال صاحب الشریعة

۶) دلائل النبوّة و معرفة احوال صاحب الشریعة: در سیره نبوی و زندگانی نیاکان نبی اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم و اخلاق و معجزات و بشارات به ظهور آن حضرت است.
بیهقی در این کتاب معجزات و خوارق عاداتی را نقل می‌کند که بسیاری معتبر و برخی ضعیف و قابل خدشه اند. مورخان و سیره نویسان پس از بیهقی، این کتاب را مرجعی استوار و معتبر برای خود دانسته‌اند و به همین دلیل اسناد قبل از او را حذف کرده و سخن وی را موثق دانسته اند.
[۷۷] احمد بن حسین بیهقی، دلائل النبوة، مقدمه مهدوی دامغانی، ج ۱، ص ۲۰، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران ۱۳۶۱ ش.
برای نمونه، ابن کثیر در «البدایة و النهایة»، و سیوطی در «الخصائص الکبری» از آن نقل کرده اند
[۷۸] احمد بن حسین بیهقی، الاعتقاد و الهدایة الی سبیل الرشاد علی مذهب السلف و اصحاب الحدیث، مقدمه کاتب، ص ۲۳، چاپ احمد عصام کاتب، بیروت ۱۴۰۱/۱۹۸۱.
«خرکوشی»، نیز کتابی به نام «دلایل النبوة» داشته است.
[۷۹] ابن عماد، شذرات الذّهب فی اخبار من ذهب، ج۳، ص۱۸۴، بیروت ۱۳۹۹/۱۹۷۹.

دلائل النبوه بیهقی در هند و بیروت به طبع رسیده و نیز بخشی از آن را محمود مهدوی دامغانی به فارسی ترجمه کرده که در ۱۳۶۱ ش در تهران به چاپ رسیده است.

۶.۸ - الجامع المصنف فی شعب الایمان

۷) شعب الایمان (الجامع المصنف فی شعب الایمان) : نوشته ای فراگیر که بیهقی آن را بر شیوه «منهاج الدین فی شعب الایمان» حسین بن حسن حلیمی (متوفی ۴۰۳)، در بیان شاخه های ایمانی به رشته تحریر درآورده است.
اساس این کتاب، بر مبنای حدیثی از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم است. ابوجعفر عمر قزوینی (متوفی ۶۹۹)، آن را تلخیص کرده و مختصر شعب الایمان، نام نهاده است. این کتاب در شش مجلد و در بعضی نسخه های خطی سه مجلد است.
[۸۰] احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۴۱ـ۴۲، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.
[۸۱] احمد بن حسین بیهقی، کتاب البعث و النشور، مقدمه ابیانی، ص ۶، چاپ محمد سعید ابیانی، بیروت ۱۴۰۸ الف.


۶.۹ - احکام القرآن

۸) احکام القرآن: بیهقی سخنان شافعی در بیان معانی قرآن را در این اثر گرد آورده است. این کتاب همانند احکام القرآن «احمدبن علی رازیِ جصّاص» است و سبکی
[۸۲] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۲، ص۹۷، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
آن را از آثار بدیع بیهقی دانسته است.
احکام القرآن در مصر به چاپ رسیده است.
[۸۳] احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۴۳، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.
[۸۴] مقدمه ابیانی، ص ۷، احمد بن حسین بیهقی، کتاب البعث و النشور، چاپ محمد سعید ابیانی، بیروت ۱۴۰۸ الف.

۹) البعث و النشور: محتوای این کتاب آیات و اخباری است درباره معاد . این اثر در کویت و بیروت به چاپ رسیده است.
[۸۵] احمد بن حسین بیهقی، کتاب البعث و النشور، مقدمه ابیانی، ص ۷، چاپ محمد سعید ابیانی، بیروت ۱۴۰۸ الف.


۶.۱۰ - کتاب الزهد الکبیر

۱۰) کتاب الزهد الکبیر: درباره موعظه ، در پنج بخش و شامل ۹۸۹ قول و روایت از حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، صحابه، تابعین و جز ایشان است.
پیش از بیهقی نیز بیش از شصت کتاب و نوشته در باب زهد و با همین نام نوشته شده است.
[۸۶] احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۴۷ـ۵۶، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.


۶.۱۱ - خلافیات

۱۱) خلافیّات: بیهقی در این اثر مسائل مورد اختلاف میان فقه شافعی و حنفی را بررسی کرده است.
[۸۷] احمد بن حسین بیهقی، دلائل النبوة، مقدمه مهدوی دامغانی، ج ۱، ص ۱۹، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران ۱۳۶۱ ش.
این کتاب را از آثار برجسته، ابتکاری و بی نظیر بیهقی دانسته اند.
[۸۸] عبدالله بن اسعد یافعی، مرآة الجنان و عبرة الیقظان، ج۳، ص۶۳، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۷.
[۸۹] خلیل بن ایبک صفدی، کتاب الوافی بالوفیات، ج۶، ص۳۵۴، چاپ س ددرینگ، ویسبادن ۱۳۹۲/۱۹۷۲.
[۹۰] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.


۶.۱۲ - المدخل الی السنن الکبری

۱۲) المدخل الی السنن الکبری: مقدمه ای است بر السنن الکبری. نسخه خطی این کتاب، به سماع و تأیید برخی از بزرگان اهل سنت همچون ابن صلاح و حافظ مُزّی رسیده است.
[۹۱] احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۴۳ـ۴۴، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.

این کتاب در کویت به چاپ رسیده است.
[۹۲] مقدمه ابیانی، ص ۶، احمد بن حسین بیهقی، کتاب البعث و النشور، چاپ محمد سعید ابیانی، بیروت ۱۴۰۸ الف.

کتابی به نام «معرفة علوم الحدیث»
[۹۳] علی بن زید بیهقی، تاریخ بیهق، ج۱، ص۱۸۳، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.
[۹۴] یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۱، ص ۸۰۵، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
، نیز به او منسوب است.

۶.۱۳ - دیگر آثار بیهقی

برخی دیگر از آثار چاپ شده او عبارت‌اند از:
الآداب، القراءة خلف الامام، مناقب الشافعی، الاربعون الصغری، حیات الانبیاء فی قبورهم، اثبات عذاب القبر، بیان خطأ من أخطأ علی الشافعی.
[۹۵] احمد بن حسین بیهقی، کتاب البعث و النشور، مقدمه ابیانی، ص ۶ـ۷، چاپ محمد سعید ابیانی، بیروت ۱۴۰۸ الف.
[۹۶] خیرالدین زرکلی، الاعلام، ج۱، ص۱۱۶ ، بیروت ۱۹۸۶، دیگر آثار بیهقی.
[۹۷] یوسف الیان سرکیس، معجم المطبوعات العربیة و المعربة، ج ۱، ستون ۶۲۰ـ۶۲۱ ، قاهره ۱۳۴۶/۱۹۲۸، چاپ افست قم ۱۴۱۰، دیگر آثار بیهقی.



(۱) ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت ۱۳۸۵ـ۱۳۸۶/۱۹۶۵ـ۱۹۶۶.
(۲) ابن خلّکان، وفیات الاعیان، چاپ احسان عباس، بیروت.
(۳) ابن عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی الحسن الاشعری، بیروت ۱۴۰۴/۱۹۸۴.
(۴) ابن عماد، شذرات الذّهب فی اخبار من ذهب، بیروت ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
(۵) ابن کثیر، البدایة و النهایة، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۰.
(۶) عبدالرحیم بن حسن اسنوی، طبقات الشافعیة، چاپ کمال یوسف حوت، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷.
(۷) محسن امین، اعیان الشیعة، چاپ حسن امین، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
(۸) احمد بن حسین بیهقی، الاعتقاد و الهدایة الی سبیل الرشاد علی مذهب السلف و اصحاب الحدیث، چاپ احمد عصام کاتب، بیروت ۱۴۰۱/۱۹۸۱.
(۹) احمد بن حسین بیهقی، دلائل النبوة، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران ۱۳۶۱ ش.
(۱۰) احمد بن حسین بیهقی، کتاب البعث و النشور، چاپ محمد سعید ابیانی، بیروت ۱۴۰۸ الف.
(۱۱) احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.
(۱۲) علی بن زید بیهقی، تاریخ بیهق، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.
(۱۳) مصطفی بن عبدالله حاجی خلیفه، کشف الظنون، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
(۱۴) محمدباقربن زین العابدین خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، چاپ اسدالله اسماعیلیان، قم ۱۳۹۰ـ۱۳۹۲.
(۱۵) محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
(۱۶) محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
(۱۷) خیرالدین زرکلی، الاعلام، بیروت ۱۹۸۶.
(۱۸) عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
(۱۹) یوسف الیان سرکیس، معجم المطبوعات العربیة و المعربة، قاهره ۱۳۴۶/۱۹۲۸، چاپ افست قم ۱۴۱۰.
(۲۰) فؤاد سزگین، تاریخ التراث العربی، ج ۱، جزء۳، نقله الی العربیة محمود فهمی حجازی، ریاض ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
(۲۱) عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، چاپ عبدالله عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
(۲۲) ابراهیم بن محمد صریفینی، تاریخ نیسابور: المنتخب من السیاق، چاپ محمد کاظم محمودی، قم ۱۳۶۲ ش.
(۲۳) خلیل بن ایبک صفدی، کتاب الوافی بالوفیات، چاپ س ددرینگ، ویسبادن ۱۳۹۲/۱۹۷۲.
(۲۴) محمدبن محمد غزالی، احیاء علوم الدین، بیروت ۱۴۱۷.
(۲۵) محمدبن جعفر کتانی، الرسالة المستطرفة، کراچی ۱۳۷۹/۱۹۶۰.
(۲۶) عبدالله بن اسعد یافعی، مرآة الجنان و عبرة الیقظان، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۷.
(۲۷) یاقوت حموی، معجم البلدان، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵


۱. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج۱، ص۴۳۹، چاپ عبدالله عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
۲. محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۲، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
۳. خلیل بن ایبک صفدی، کتاب الوافی بالوفیات، ج۶، ص۳۵۴، چاپ س ددرینگ، ویسبادن ۱۳۹۲/۱۹۷۲.
۴. ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱۰، ص۵۸ که تولد وی را در ۳۸۷ می‌داند، بیروت ۱۳۸۵ـ۱۳۸۶/۱۹۶۵ـ۱۹۶۶.
۵. علی بن زید بیهقی، تاریخ بیهق، ج۱، ص۱۸۴، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.
۶. ابراهیم بن محمد صریفینی، تاریخ نیسابور: المنتخب من السیاق، ج۱، ص۱۲۷، چاپ محمد کاظم محمودی، قم ۱۳۶۲ ش.
۷. یاقوت حموی، معجم البلدان،ج ۱، ص ۸۰۵، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
۸. محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۴، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
۹. محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۳، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
۱۰. عبدالرحیم بن حسن اسنوی، طبقات الشافعیة، ج۱، ص۹۸، چاپ کمال یوسف حوت، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷.
۱۱. ابن خلّکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۷۵ـ۷۶، چاپ احسان عباس، بیروت.
۱۲. علی بن زید بیهقی، تاریخ بیهق، ج۱، ص۱۸۳، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.
۱۳. ابن عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی الحسن الاشعری، ج۱، ص۲۶۶، بیروت ۱۴۰۴/۱۹۸۴.
۱۴. ابن عماد، شذرات الذّهب فی اخبار من ذهب، ج۳، ص۳۰۵ که می‌نویسد وی از ابی الحسن محمدبن حسین علوی بیش‌تر روایت کرده است، بیروت ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۱۵. تاریخ بیهق، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.
۱۶. محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۲، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
۱۷. محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۳، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
۱۸. عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۸، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
۱۹. خلیل بن ایبک صفدی، کتاب الوافی بالوفیات، ج۶، ص۳۵۴، چاپ س ددرینگ، ویسبادن ۱۳۹۲/۱۹۷۲.
۲۰. عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
۲۱. علی بن زید بیهقی، تاریخ بیهق، ج۱، ص۱۸۴، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.
۲۲. ابراهیم بن محمد صریفینی، تاریخ نیسابور: المنتخب من السیاق، ج۱، ص۱۲۷ـ۱۲۸، چاپ محمد کاظم محمودی، قم ۱۳۶۲ ش.
۲۳. احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۱۶ـ۳۱، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.
۲۴. محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۲، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
۲۵. محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۴ـ۱۶۵، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
۲۶. محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۷، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
۲۷. محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۳، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
۲۸. علی بن زید بیهقی، تاریخ بیهق، ج۱، ص۱۸۳، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.
۲۹. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۱، ص ۸۰۵، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
۳۰. عبدالرحیم بن حسن اسنوی، طبقات الشافعیة، ج۱، ص۹۸، چاپ کمال یوسف حوت، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷.
۳۱. محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۵، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
۳۲. عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
۳۳. عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۱۱، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
۳۴. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج۱، ص۴۳۹، چاپ عبدالله عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
۳۵. خلیل بن ایبک صفدی، کتاب الوافی بالوفیات، ج۶، ص۳۵۴، چاپ س ددرینگ، ویسبادن ۱۳۹۲/۱۹۷۲.
۳۶. ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۱۲، ص۹۴، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۰.
۳۷. محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج ۳، ص ۱۱۳۴، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
۳۸. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۱، ص ۸۰۵، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵، که تاریخ فوت او را ۴۵۴ نوشته است.
۳۹. ابن خلّکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۷۶، چاپ احسان عباس، بیروت.
۴۰. محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۵، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
۴۱. محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۹، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
۴۲. علی بن زید بیهقی، تاریخ بیهق، ج۱، ص۱۸۴، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.
۴۳. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج۱، ص۴۳۹، چاپ عبدالله عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
۴۴. محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۴، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
۴۵. برای آگاهی از تأثیر آثار بیهقی در نوشته های بعد از وی رجوع کنید به نهایة الارب نویری ؛ طبقات الشافعیه سبکی ؛ السیرة النبویة ابن کثیر؛ الروضة رافعی ؛ صبح الاعشی قلقشندی ؛ مفتاح السعادة طاشکوپری زاده ؛ تاریخ ابن وردی ؛ ابجد العلوم قنّوجی
۴۶. محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۵، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
۴۷. عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
۴۸. ابن عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی الحسن الاشعری، ج۱، ص۲۶۶، بیروت ۱۴۰۴/۱۹۸۴.
۴۹. ابن خلّکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۷۶، چاپ احسان عباس، بیروت.
۵۰. محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۸، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
۵۱. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۱، ص ۸۰۴، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
۵۲. محمدباقربن زین العابدین خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، ج۱، ص۲۵۲ـ۲۵۳، چاپ اسدالله اسماعیلیان، قم ۱۳۹۰ـ۱۳۹۲.
۵۳. محسن امین، اعیان الشیعة، ج۲، ص۵۶۸ که به دلایلی احتمال داده‌اند که وی شیعه بوده است، چاپ حسن امین، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
۵۴. محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۹، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
۵۵. ابن خلّکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۷۶، چاپ احسان عباس، بیروت.
۵۶. عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۱۰، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
۵۷. محمدبن جعفر کتانی، الرسالة المستطرفة، ج۱، ص۳۰، کراچی ۱۳۷۹/۱۹۶۰.
۵۸. احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۳۷، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.
۵۹. مصطفی بن عبدالله حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج ۲، ستون ۱۰۰۷، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
۶۰. محمدبن جعفر کتانی، الرسالة المستطرفة، ج۱، ص۳۰، کراچی ۱۳۷۹/۱۹۶۰.
۶۱. احمد بن حسین بیهقی، دلائل النبوة، مقدمه مهدوی دامغانی، ج ۱، ص ۱۷ـ۱۸، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران ۱۳۶۱ ش.
۶۲. عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
۶۳. احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۳۸ـ۳۹، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.
۶۴. عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
۶۵. مصطفی بن عبدالله حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج ۲، ستون ۱۵۸۲، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
۶۶. فؤاد سزگین، تاریخ التراث العربی، ج۱، جزء۳، ص۱۸۴، ج ۱، جزء۳، نقله الی العربیة محمود فهمی حجازی، ریاض ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
۶۷. فؤاد سزگین، تاریخ التراث العربی، ج۱، جزء۳، ص۱۹۱ـ۱۹۲، ج ۱، جزء۳، نقله الی العربیة محمود فهمی حجازی، ریاض ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
۶۸. محمدبن محمد غزالی، احیاء علوم الدین، ج۲، ص۲۷۹ـ۲۸۰، بیروت ۱۴۱۷.
۶۹. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج۱، ص۴۳۸، چاپ عبدالله عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
۷۰. ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۱۲، ص۹۴، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۰.
۷۱. محمدبن احمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۶، ج ۱۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
۷۲. محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۳، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.
۷۳. ابن خلّکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۷۶، چاپ احسان عباس، بیروت.
۷۴. مصطفی بن عبدالله حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج ۲، ستون ۱۹۵۷، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
۷۵. احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۳۹، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.
۷۶. احمد بن حسین بیهقی، الاعتقاد و الهدایة الی سبیل الرشاد علی مذهب السلف و اصحاب الحدیث، مقدمه کاتب، ص ۲۳، چاپ احمد عصام کاتب، بیروت ۱۴۰۱/۱۹۸۱.
۷۷. احمد بن حسین بیهقی، دلائل النبوة، مقدمه مهدوی دامغانی، ج ۱، ص ۲۰، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران ۱۳۶۱ ش.
۷۸. احمد بن حسین بیهقی، الاعتقاد و الهدایة الی سبیل الرشاد علی مذهب السلف و اصحاب الحدیث، مقدمه کاتب، ص ۲۳، چاپ احمد عصام کاتب، بیروت ۱۴۰۱/۱۹۸۱.
۷۹. ابن عماد، شذرات الذّهب فی اخبار من ذهب، ج۳، ص۱۸۴، بیروت ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۸۰. احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۴۱ـ۴۲، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.
۸۱. احمد بن حسین بیهقی، کتاب البعث و النشور، مقدمه ابیانی، ص ۶، چاپ محمد سعید ابیانی، بیروت ۱۴۰۸ الف.
۸۲. عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۲، ص۹۷، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
۸۳. احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۴۳، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.
۸۴. مقدمه ابیانی، ص ۷، احمد بن حسین بیهقی، کتاب البعث و النشور، چاپ محمد سعید ابیانی، بیروت ۱۴۰۸ الف.
۸۵. احمد بن حسین بیهقی، کتاب البعث و النشور، مقدمه ابیانی، ص ۷، چاپ محمد سعید ابیانی، بیروت ۱۴۰۸ الف.
۸۶. احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۴۷ـ۵۶، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.
۸۷. احمد بن حسین بیهقی، دلائل النبوة، مقدمه مهدوی دامغانی، ج ۱، ص ۱۹، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران ۱۳۶۱ ش.
۸۸. عبدالله بن اسعد یافعی، مرآة الجنان و عبرة الیقظان، ج۳، ص۶۳، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۷.
۸۹. خلیل بن ایبک صفدی، کتاب الوافی بالوفیات، ج۶، ص۳۵۴، چاپ س ددرینگ، ویسبادن ۱۳۹۲/۱۹۷۲.
۹۰. عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴ـ۱۹۶۷.
۹۱. احمد بن حسین بیهقی، کتاب الزهد الکبیر، مقدمه عامر احمد حیدر، ص ۴۳ـ۴۴، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.
۹۲. مقدمه ابیانی، ص ۶، احمد بن حسین بیهقی، کتاب البعث و النشور، چاپ محمد سعید ابیانی، بیروت ۱۴۰۸ الف.
۹۳. علی بن زید بیهقی، تاریخ بیهق، ج۱، ص۱۸۳، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.
۹۴. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۱، ص ۸۰۵، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
۹۵. احمد بن حسین بیهقی، کتاب البعث و النشور، مقدمه ابیانی، ص ۶ـ۷، چاپ محمد سعید ابیانی، بیروت ۱۴۰۸ الف.
۹۶. خیرالدین زرکلی، الاعلام، ج۱، ص۱۱۶ ، بیروت ۱۹۸۶، دیگر آثار بیهقی.
۹۷. یوسف الیان سرکیس، معجم المطبوعات العربیة و المعربة، ج ۱، ستون ۶۲۰ـ۶۲۱ ، قاهره ۱۳۴۶/۱۹۲۸، چاپ افست قم ۱۴۱۰، دیگر آثار بیهقی.



دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «احمد بن حسین بیهقی»، شماره۲۵۵۰.    



جعبه ابزار