تلف

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



از بین رفتن عین یا منافع مال، خودبه‌خود یا به سبب حادثه‌ای را تلف گویند. از عنوان تلف در بسیاری از بابها نظیر زکات، حج، تجارت، رهن و نکاح سخن رفته است.


تلف در لغت و اصطلاح

[ویرایش]

تلف در لغت به معنای تباه شدن و نابود گردیدن است. کاربرد آن در کلمات فقها گاه با اضافه به جان یا عضو انسان است؛ لیکن استعمال رایج آن اضافه به مال است؛ به‌گونه‌ای که در مقام اطلاق آن بدون قرینه، تلف مال به ذهن تبادر می‌کند.

اقسام تلف

[ویرایش]

تلف از جهات گوناگون تقسیم‌پذیر است. به عنوان مثال از جهت سبب تلف به تلف ناشی از حوادث آسمانی و تلف ناشی از فعل انسانی. قسم دوم نیز به تلف حسی (از بین رفتن مال) و تلف شرعی (منع شارع از بهره‌بری عین موجود) تقسیم می‌گردد.
تلف به لحاظ موضوع آن به تلف مال و تلف جان انسان یا عضوی از بدن او تقسیم می‌شود. تلف ناشی از فعل انسان، اتلاف محسوب می‌گردد که موضوع جریان‌ قاعدۀ اتلاف است و تلف جان یا عضو، تحت عنوان قصاص و دیات مطرح است.

تلف در برابر اتلاف

[ویرایش]

از آنجا که در کلمات فقها تلف در مقابل اتلاف به کار می‌رود، تلف تنها با از بین رفتن مال خودبه‌خود یا به سبب بروز حوادث تحقق می‌یابد.

تلف و عبادات

[ویرایش]

بنابر نظر مشهور که قائل‌اند زکات به عین مال تعلّق می‌گیرد نه به ذمّۀ شخص، با تلف مال متعلّق زکات، چنانچه شخص در رساندن آن به مستحق یا امام علیه السّلام کوتاهی کرده باشد، ضامن است.
در حج قران اگر حیوانی که حاجی برای قربانی همراه می‌برد (هدی) بدون تفریط در بین راه تلف شود، ضامن نیست مگر آنکه قربانی به سببی دیگر همچون کفّاره، واجب شده باشد که با تلف شدن آن، قربانی دیگری جایگزین می‌شود.

تلف و معاملات

[ویرایش]

از قواعد مشهور در بخش معاملات، قاعدۀ تلف قبل از قبض (تلف مبیع قبل از قبض) است. براساس این قاعده چنانچه مبیع پیش از تحویل به خریدار تلف شود، عقد باطل و ثمن به خریدار بازگردانده می‌شود.
از دیگر قواعد مشهور، قاعدۀ تلف در زمان خیار است که برپایۀ آن جبران تلف کالا پس از قبض مشتری و در طول مدّتی که وی اختیار فسخ دارد برعهدۀ فروشنده است.
در معاطات- بنابر قول به عدم لزوم بیع معاطاتی- با تلف حقیقی یکی از دو عوض یا تلف شرعی- مانند نقل آن به عقد لازم- معامله لازم می‌شود.

تلف مال امانتی

[ویرایش]

تلف مال امانتی یا در حکم امانت، موجب ضمان نیست مگر آنکه امانت‌دار در حفظ آن کوتاهی کرده باشد. در این صورت ضامن است؛ حتی اگر سبب تلف، آفت آسمانی باشد یا خودبه‌خود از بین رفته باشد.

تلف مهر

[ویرایش]

مهری که عین معیّن در خارج- و نه کلّی در ذمّه- است چنانچه قبل از رسیدن به دست زوجه تلف شود، عقد باطل نمی‌گردد، لیکن زوج ضامن آن است؛ در مثلی مثل، و در قیمی قیمت آن.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مستند الشیعة ج۹، ص۲۱۶.    
۲. جواهر الکلام ج۱۵، ص۱۳۸.    
۳. مستند الشیعة ج۹، ص۲۲۷-۲۲۸.    
۴. جواهر الکلام ج۱۵، ص۱۴۵.    
۵. جواهر الکلام ج۱۹، ص۱۹۷-۱۹۸.    
۶. مستند الشیعة ج۱۴، ص۴۲۵-۴۲۶.    
۷. جواهر الکلام ج۲۳، ص۸۳.    
۸. الحدائق الناضرة ج۱۹، ص۴۰۶.    
۹. جواهر الکلام ج۲۳، ص۸۸.    
۱۰. جواهر الکلام ج۲۲، ص۲۲۹-۲۳۲.    
۱۱. جواهر الکلام ج۲۵، ص۱۷۴.    
۱۲. جواهر الکلام ج۳۱، ص۳۸-۴۱.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۲، ص۶۱۵-۶۱۷.    





جعبه ابزار