• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

مؤیدالدین بن محمود جندی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



مؤیدالدین بن محمود جَندی، عارف و شاعر قرن هفتم می باشد.



او را مؤیدالدین صوفی نیز خوانده اند. در باره شرح حال وی اطلاعات اندکی وجود دارد. تاریخ ولادتش معلوم نیست. بر اساس نامش ، او را اهل شهر جند دانسته اند.
[۱] داوودبن محمود قیصری، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص چهار، چاپ جلال الدین آشتیانی، تهران ۱۳۷۵ ش.
[۲] نصرالله پورجوادی، در باره شرح فصوص الحکم تألیف مؤیدالدین جندی، ج۱، ص۶۸، نشردانش، سال ۳، ش ۱ (آذر و دی ۱۳۶۱).
تنها منبع موثق در شرح حال او، مطالب پراکنده ای است که از خلال آثارش (شرح فصوص الحکم، ونفحة الروح وتُحْفَة الفُتوح) یافت می‌شود.


در آغاز، پدر و مادر و خویشان جندی او را از سلوک منع می‌کردند، اما وی با تفأل به قرآن کریم و بنابر آیه ۲۴ سوره توبه ، اموال خود را به پدرش داد، کابین همسرش را پرداخت و به سیر و سلوک روی آورد، به حج رفت و بعدها (ظاهراً در قونیه) نزد صدرالدین قونیوی (متوفی ۶۷۲) راه یافت و مقامات عارفانه خویش را در خانقاه و مَدْرس او طی نمود و از او اجازه ارشاد گرفت.
[۳] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه مایل هروی، ص ۱۲، ج۱، ص۱۴۲ـ۱۴۴، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.

جندی بسیار تحت تأثیر قونیوی بود و خود به این امر تصریح کرده است.
[۴] مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص۹، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
وی به مقام معنوی و فضیلت باطنی استاد و استادِ استاد خود (ابن عربی) چنان معتقد بود که در تمام شئون و مراحل زندگی ، نه فقط در مشکلات عرفانی و علمی، بلکه در گشودن گره های زندگی نیز از باطن آنان مدد می‌جست.
[۵] مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، مقدمه ابراهیمی دینانی، ص چهل وسه، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.

فَناری
[۶] محمدبن حمزه فناری، مصباح الانس فی شرح مفتاح غیب الجمع والوجود، ج۱، ص۳، چاپ سنگی تهران ۱۳۲۳، چاپ افست تهران ۱۳۶۳ ش.
وی را از فرزندان الاهی قونیوی به شمار آورده و تصریح کرده که در شرح مفتاح الغیب قونیوی، علاوه بر افادات ابن عربی و قونیوی و سعیدالدین فَرغانی (متوفی ۷۰۰)، از ذوق و فهم عرفانی مؤیدالدین جندی مدد گرفته است. جامی
[۷] عبدالرحمان بن احمد جامی، نفحات الانس، ج۱، ص۵۵۶، چاپ محمود عابدی، تهران ۱۳۷۰ ش.
[۸] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص۱۹، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
او را عارف کامل و جامع علوم ظاهری و باطنی دانسته است. مؤیدالدین جندی دارای حوزه تدریس بود و شاگردان قونیوی برای حل مشکلات علمی خود به او مراجعه می‌کردند.
[۹] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، پیشگفتار آشتیانی، ج۱، ص ۲۸، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.

به نظر آشتیانی،
[۱۰] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، پیشگفتار، ج۱، ص ۳۷، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
جندی و فرغانی آثار یکدیگر را دیده بودند، ازاین رو، مطالبی که در شرح تائیه فرغانی آمده در آثار جندی تکرار نشده و مباحثی را که جندی به تفصیل از آن‌ها سخن گفته، فرغانی در آثارش به اجمال به آن‌ها پرداخته است.


هیچ یک از شارحان ابن عربی در فهم افکار وی از جندی بی‌نیاز نبوده اند، چنانکه عبدالرزاق کاشانی (متوفی ۷۳۶) و داوود قیصری (متوفی ۷۵۱) و برخی دیگر از شارحان فصوص الحکم ، تحت تأثیر او بوده اند.
[۱۱] سعیدالدین بن احمد فرغانی، مشارق الدّراری: شرح تائیه ابن فارض، ج۱، ص۱۲۹، چاپ جلال الدین آشتیانی، تهران ۱۳۵۷ ش.
[۱۲] نصرالله پورجوادی، در باره شرح فصوص الحکم تألیف مؤیدالدین جندی، ج۱، ص۶۸، نشردانش، سال ۳، ش ۱ (آذر و دی ۱۳۶۱).

جندی معاصر جلال الدین مولوی (۶۰۴ـ۶۷۲) بود و خود را از جمله نیازمندان او می‌دانست.
[۱۳] احمدبن اخی ناطور افلاکی، مناقب العارفین، ج۱، ص۳۶۰، چاپ تحسین یازیجی، آنکارا ۱۹۵۹ـ۱۹۶۱، چاپ افست تهران ۱۳۶۲ ش.
[۱۴] عبدالرحمان بن احمد جامی، نفحات الانس، ج۱، ص۴۶۵، چاپ محمود عابدی، تهران ۱۳۷۰ ش.



سال وفات جندی به تحقیق معلوم نیست. بروکلمان
[۱۵] کارل بروکلمان، تاریخ ادبیات عربی، ج۱، ص۵۸۸، لیدن ۱۹۴۳-۱۹۴۹.
آن را ۶۹۰ دانسته است که صحیح به نظر نمی‌رسد، زیرا جندی قصیده لامیه خود را در ۶۹۱ به پایان رسانده است. حاجی خلیفه ،
[۱۶] حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج ۲، ستون ۱۲۶۳ .
سال درگذشت او را حدود ۷۰۰ ذکر کرده است.


آثار۱) شرح فصوص الحکم ابن عربی. این کتاب به عربی و مهم ‌ترین اثر جندی است. او شرحش را به صورت منظم و متوالی در یک زمان معین ننوشت، ابتدا شرح خطبه را نزد قونیوی نگاشت و پس از وفات قونیوی، قونیه را ترک کرد و عازم بغداد شد و در آن‌جا بنا به درخواست برخی فضلا ، بخشی از فصوص را شرح کرد، اما قبل از پایان شرح، بغداد را به قصد سفر به مناطق دیگر ترک نمود و به گفته خودش در این هنگام از انواع واردات قلبی و الهامات ربانی محروم گشت.
[۱۷] مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، مقدمه ابراهیمی دینانی، ص چهل ودو، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.

جندی، به تبع قونیوی، اهمیت فراوانی برای خطبه فصوص الحکم و شرح آن قائل بود و از این رو، حدود یک پنجم شرح فصوص الحکم
[۱۸] مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص ۱۶ـ۱۲۴، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
را به شرح خطبه آن اختصاص داد.
[۱۹] نصرالله پورجوادی، در باره شرح فصوص الحکم تألیف مؤیدالدین جندی، ج۱، ص۶۸ـ۶۹، نشردانش، سال ۳، ش ۱ (آذر و دی ۱۳۶۱).
سیدحیدرآملی (متوفی ۷۸۶)،
[۲۰] حیدربن علی آملی، المقدمات من کتاب نص النصوص فی شرح فصوص الحکم لمحیی الدین ابن العربی، ج۱، ص۱۳، ج ۱، چاپ هانری کوربن و عثمان اسماعیل یحیی، تهران ۱۳۶۷ ش.
شرح فصوص جندی را یکی از بهترین شروح فصوص الحکم معرفی کرده است.
[۲۱] جامی عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ص ۱۹، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
[۲۲] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۲۴۰، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
این اثر را نخستین شرح فصوص الحکم ابن عربی دانسته است.
[۲۳] مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، مقدمه ابراهیمی دینانی، ص سی وهفت ـ سی ونه، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
[۲۴] عثمان اسماعیل یحیی، مؤلفات ابن عربی: تاریخها وتصنیفها، ج۱، ص۴۸۰، ترجمه عن الفرنسیه احمد محمد طیب، مصر ۱۴۱۳/۱۹۹۲.
به گفته حاجی‌خلیفه ،
[۲۵] حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج ۲، ستون ۱۲۶۳.
جندی دو شرح بر فصوص نوشته است: کبیر و صغیر . شرح کبیر همان است که در دست است. این شرح با تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی و مقدمه غلامحسین ابراهیمی دینانی در ۱۳۶۱ ش، در مشهد و در ۱۳۸۱ ش، در قم به چاپ رسیده است.

۵.۱ - ارزش علمی

شرح فصوص الحکم جندی منبع برخی از شروح دیگرِ آن کتاب بوده و مشتمل بر نکات و افاداتی است که در سایر شروح یافت نمی‌شود
[۲۶] عبدالرحمان بن احمد جامی، نفحات الانس، ج۱، ص۵۵۶، چاپ محمود عابدی، تهران ۱۳۷۰ ش.
[۲۷] داوودبن محمود قیصری، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص چهار، چاپ جلال الدین آشتیانی، تهران ۱۳۷۵ ش.
[۲۸] مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، مقدمه، ابراهیمی دینانی، ص چهل وچهار، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
برای نمونه ، خواجه محمد پارسا (متوفی ۸۲۲) در شرح فصوص الحکم خود حدود ۶۴ بار از شرح جندی استفاده کرده
[۲۹] محمدبن محمدپارسا، شرح فصوص الحکم، پیشگفتارمسگرنژاد، ص بیست و چهار، چاپ جلیل مسگرنژاد، تهران ۱۳۶۶ ش.
[۳۰] محمدبن محمدپارسا، شرح فصوص الحکم، پیشگفتارمسگرنژاد، ص پنجاه ودوـ پنجاه وسه، چاپ جلیل مسگرنژاد، تهران ۱۳۶۶ ش.
و بابا رکن الدین شیرازی (متوفی ۷۶۹) در نصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص از آن بهره های فراوان برده است.
[۳۱] مسعودبن عبداللّه بابا رکن الدین شیرازی، نصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص: شرح فصوص الحکم محی الدین ابن عربی، ج۱، ص۲۴۰، چاپ رجبعلی مظلومی، تهران ۱۳۵۹ ش.
[۳۲] مسعودبن عبداللّه بابا رکن الدین شیرازی، نصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص: شرح فصوص الحکم محی الدین ابن عربی، ج۱، ص۲۶۰ـ۲۶۱، چاپ رجبعلی مظلومی، تهران ۱۳۵۹ ش.
[۳۳] مسعودبن عبداللّه بابا رکن الدین شیرازی، نصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص: شرح فصوص الحکم محی الدین ابن عربی، ج۱، ص۲۹۸، چاپ رجبعلی مظلومی، تهران ۱۳۵۹ ش.
[۳۴] مسعودبن عبداللّه بابا رکن الدین شیرازی، نصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص: شرح فصوص الحکم محی الدین ابن عربی، ج۱، ص۳۱۹، چاپ رجبعلی مظلومی، تهران ۱۳۵۹ ش.
جامی در دیباچه نقدالنصوص
[۳۵] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۱۹، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
تصریح کرده که در نگارش این کتاب از معارف مؤیدالدین جَندی بهره فراوان برده و در متن کتاب مذکور نیز بارها از شرح و گاهی از اشعار وی مطالبی نقل کرده است
[۳۶] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۲۷، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
[۳۷] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۶۷، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
[۳۸] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۲۰۸، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
[۳۹] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۲۱۷، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
[۴۰] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۲۴۰، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
[۴۱] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص پنجاه وچهارـ پنجاه وپنج، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
[۴۲] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص شصت ـ شصت ویک، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.

ولی تقریباً بدون استثنا و برخلاف نقل قول‌هایی که از سایر شارحان کرده، گاهی چند جمله و گاه نصف عبارات او را حذف کرده است
[۴۳] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۲۷، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
[۴۴] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۲۱۷ ، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
[۴۵] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص۲۴۰، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
[۴۶] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص پنجاه و چهار ـ پنجاه و پنج، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
[۴۷] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص شصت ـ شصت ویک، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
پاره ای از مطالب جندی در نقدالنصوص نیز، براثر بی دقتی در تلخیص جملات، به صورتی نادرست عرضه شده است
[۴۸] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۴۶، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
[۴۹] مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص۲۶۶، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
دقیقاً معلوم نیست که این خطا ناشی از روش نقل جامی است یا از نسخه ای که او در دست داشته یا این‌که در نسخه کتاب جامی که به دست ما رسیده تحریفی روی داده است.

۵.۲ - سایرآثار

۲) نفحة الروح و تحفة الفتوح، به فارسی ، که در دو بخش تنظیم شده است: الف) علوم و معارف، ب) اعمال جسمانی، اخلاق ، عبادات و وصایا . جندی این کتاب را هنگام اقامتش در سینوپ (که اکنون از شهرهای ترکیه است) نگاشته و آن را به بانویی که او را به علم ستوده و (ملکه الملکات، شاه خواتین، کلاله پادشاهان اکابر) خوانده، تقدیم کرده است و در مقدمه آن، از مراتب نیکوکاری او در حق ارباب فضائل و اصحاب طریق یاد کرده است. وی همچنین قصیده فارسی مفصّلی را که در ستایش این بانو سروده در مقدمه کتاب آورده است.
[۵۰] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۳۷ـ ۴۵، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
این اثر به اهتمام نجیب مایل هروی در ۱۳۶۲ ش در تهران چاپ شده است.
۳) اذواق الخَتْمَتین، به عربی ، درباره عرفان محیی الدین ابن عربی
[۵۱] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص ۳۷، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
[۵۲] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه مایل هروی، ص ۲۲، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.

۴) کتاب الاسماء، در شرح اسماء حسنی
[۵۳] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص ۷۲، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.

۵) اکسیرالکلمات، به فارسی
[۵۴] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص ۳۷، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.

۶) خلاصة الارشاد و ارشاد الخلاصة، به فارسی، که به گزارش مایل هروی
[۵۵] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه مایل هروی، ص ۲۲، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
برخی آن را دو کتاب فرض کرده اند، اما با استناد به مقدمه جندی در نفحة الروح و تحفة الفتوح،
[۵۶] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه جندی، ج۱، ص ۳۷، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
احتمالاً یک اثر است.
۷) شرح مواقع النجوم و مطالع أهِلَّة الاسرار و العلوم، اثر ابن عربی، در درجات و معانی عبادات
[۵۷] عبدالرحمان بن احمد جامی، نفحات الانس، ج۱، ص۵۵۶، چاپ محمود عابدی، تهران ۱۳۷۰ ش.
[۵۸] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه جندی، ص ۲۱، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
که جندی آن را در بغداد و ظاهراً زمانی که به مقام پیری و شیخی در تصوف رسیده بود، شرح کرده است.
[۵۹] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه جندی، ص ۲۱، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.

۸) رساله فی القضاء و القدر، به فارسی.
[۶۰] آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۱۷، ص۱۵۰.
[۶۱] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه جندی، ص ۲۳، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.

۹) رساله علوم أحَدی و معارف احمدی، که فصلی از آن در تقسیم بندی علوم و فضائل آنهاست.
[۶۲] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۳۶، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.


۵.۳ - دیوان

۱۰) دیوان اشعار ، به فارسی و عربی.
[۶۳] کارل بروکلمان، تاریخ ادبیات عربی، ج۱، ص۵۸۸، لیدن ۱۹۴۳-۱۹۴۹.
جامی
[۶۴] عبدالرحمان بن احمد جامی، نفحات الانس، ج۱، ص۵۵۷، چاپ محمود عابدی، تهران ۱۳۷۰ ش.
اشعار جندی را لطیف و موضوع آن‌ها را بیان حقایق و معارف و بر طریق اشعار ابن فارض (متوفی ۶۳۲) دانسته است. فخرالدین عراقی در لمعات
[۶۵] ابراهیم بن بزرگمهرعراقی، مجموعه آثار فخرالدین عراقی، ص ۴۶۳، چاپ نسرین محتشم، تهران ۱۳۷۲ ش.
برخی از ابیات مشهور او را نقل کرده است. جندی در شعر (مؤید) تخلص می‌کرد.
[۶۶] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه جندی، ص ۱۱، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
[۶۷] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه جندی، ج۱، ص ۱۶، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
وی در شرح فصوص الحکم
[۶۸] مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص۱۰ـ۱۶، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
قصیده دالیه خود را نقل کرده است.
۱۱) قصیده لامیه الدُرَرالغالیات فی شرح الحروف العالیات، به عربی ، درباره تصوف ، که آن را در ۶۹۱ خطاب به خود سروده و به فارسی شرح کرده است.
[۶۹] حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج ۲، ستون ۱۵۴۰.
[۷۰] اسماعیل بغدادی، هدیه العارفین، ج ۲، ستون ۴۸۴، در حاجی خلیفه، ج ۶. در حاجی خلیفه.
[۷۱] عمررضا کحّاله، معجم المؤلفین، ج۱۳، ص۵۴، دمشق ۱۹۵۷ـ۱۹۶۱، چاپ افست بیروت.

۱۲) سروده ای در جواب قصیده تائیه ابن فارض.
[۷۲] عبدالرحمان بن احمد جامی، نفحات الانس، ج۱، ص۵۵۷، چاپ محمود عابدی، تهران ۱۳۷۰ ش.



آرا و عقاید . جندی متفکری مستقل و صاحب‌نظر بوده و با این‌که همچون استادش، قونیوی، در مباحث نظری پیرو ابن عربی بوده، اما معارف غیبی با سلاست و روانی خاصی بر قلم او جاری شده است و در شرح فصوص نکات تازه فراوانی دارد که ابن عربی اصلاً مطرح نکرده یا در جای دیگری، آنها را بیان کرده است. همچنین بیانات قونیوی، مختصر و مجمل ، اما نوشته های جندی مفصّل است.
[۷۳] عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص چهل ودو، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.


۶.۱ - مرجع وجود

به بیان جندی، ذات هر چیز، حقیقت آن است از آن حیث که مرجع و منشأ حقایقِ اسما و صفات و نِسَب و اضافاتِ ذاتی است و اینها همه منسوب به آن ذات اند. پس غایت ادراک و علم به ذات، از جهت موصوف شدن حقیقت است به اسما و صفات و افعال و آثار و نِسَب، و چون علم، یکی از نِسَب است، ذات را در نمی‌یابد، چه به حق اضافه شود چه به خلق ، زیرا امر نسبی (علم) بر ذات‌مطلق احاطه نمی‌یابد،
مگر آن‌که علم را عین ذات فرض کنیم که در آن حال، لفظِ علم و عالم و معلوم را به کار نمی‌بریم و دیگر احاطه و عدم احاطه مطرح نیست و جمیع اعتبارات و نِسَب و اضافات و اسما و صفات، از میان برداشته می‌شود.
[۷۴] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۴۶ـ۴۷، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.


۶.۲ - ذا‌ت‌ حق‌

مراد از ذاتِ حق ، حقیقتِ موصوف به حقیت و مراد از ذات اللّه، حقیقتی موصوف به الوهیت است و مراد از ذات، بدون اضافه و نسبت، هویت و ذاتیت غیب ذات، مجرد از اسما و نِسب و صفات و اضافات است. و از این حیثیت، علم به ذات نمی‌رسد و اشارت و عبارت به آن راه ندارد.
[۷۵] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۴۸، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
مقتضای تحقیق و کشف آن است که اثبات حقیقتی برای حقیقتی، یا سلب آن از او، موقوف است بر علم به هر دو،

۶.۳ - صفت حق

همچنین وصف ذات به صفتی، موقوف است بر معرفت آن ذات و آن صفت و صلاحیت آن ذات برای موصوف بودن به آن صفت و صلاحیت آن صفت برای اتصاف آن ذات به او. چون ادراکِ حقیقت واجب الوجود ــ کما هو حقّه ــ در توان بشر نیست، پس اثبات صفتی کَوْنی برای ذات حق یا نفی صفتی از او، به موجب عقل و فکر روا نیست (اصطلاحاً اسماء الله توقیفی است)، اما اگر حق، خود در قرآن یا بر زبان رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم و اولیا، صفتی کمالی برای خود ذکر کند یا امری را از خود نفی کند، ما نیز به پیروی از او، ملزم به نفی و اثبات آن صفات برای حق هستیم.
[۷۶] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۵۳ ـ۵۴، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.


۶.۴ - ارتباط‌خلق‌ باحق

ارتباط خَلق به حق، از حیثیت أسمای الاهی، بر سه وجه است :
۱) ارتباط تعلق، که برای همه موجودات هست، زیرا همه موجودات، محالِّ ظهورِ آثار اسمای حق‌اند وگرنه هیچ چیزی موجود نمی‌شد. در این پیوند کسی بر کسی اختصاص و برتری ندارد، مگر از حیث برتری اسما نسبت به یکدیگر، زیرا هر اسمی که حضرتش محیط‌تر و تعلق آن عام‌تر باشد، متعلَّق آن اسم ، که مرتبط به اوست، برتر از متعلَّق اسمی است که به آن وسعت و احاطه نباشد.
۲) ارتباط تخلّق ، که پس از رابطه تعلق است و برای تحقق آن، بنده چندان به مقتضای حقیقت هر اسمی قیام می‌نماید که آثار آن اسم از وی ظاهر شود و خُلق و ملکه او گردد.
۳) ارتباط تحقق، که با آن دلِ بنده عرش آن اسم می‌شود، چنان که آثار آن اسم از آن بنده به عالم می‌رسد و بنده به آن اسم تحقق می‌یابد. مثلاً، اسم جواد از اسمای الاهی است و آثار این اسم، به موجب رابطه تعلق، در همه عالم دائماً ظاهر است و همه موجودات، محالّ و مجالی و مرایای ظهور اسم جوادند. اگر بر بنده یا از بنده، بدون قصدی از بنده، جودی واقع شود، مصداق همین پیوندِ تعلق است که بنده در آن نقشی ندارد، اما اگر بنده قصد تخلّق به خُلقِ الاهی جود کند و پنهان و آشکار بر این قصد جامه عمل بپوشاند و جود را خُلقِ خود کند، پیوند تخلّق حاصل می‌شود و چون خُلق و خوی جود به مرحله ای برسد که نقشِ نَفْسِ او شود، او مَظهرِ اسم جواد می‌شود و ارتباطِ تحقق، حاصل می‌گردد و اسم جواد بر عرش دل او استوا می‌یابد.
[۷۷] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۵۸ ـ۵۹، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.



اشعار جندی نیز مشتمل بر مضامین بلند عرفانی است، چنان که مصراعی از او (همه زبان و همه چشم و گوش باش ورا) اشاره به سیر محبّی دارد که در آن عبد ، چشم و گوش حق می‌شود.
[۷۸] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۴۳، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.



جندی، حضرت علی علیه‌السلام را آدم اولیا و نخستین ولـی ــ که وارث نبوت ختمی محمـدی در ولایت اسـت ــ دانسته و حضرت مهدی و دیگر ائمه علیهم‌السلام را از مصادیق اکمل و افضل ( آلِ ) حضرت رسول اکرم و خلیفه و امام پس از وی معرفی کرده است.
[۷۹] مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص۱۰۲ـ۱۰۳، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
[۸۰] مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ص ۲۶۸ـ ۲۶۹، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.

همچنین وی ابن عربی را معصوم دانسته
[۸۱] مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص۱۱۴، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
[۸۲] مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص۱۱۴، پانویس ۳، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
[۸۳] مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، مقدمه ابراهیمی دینانی، ص چهل وهفت، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
و در آثارش، بارها ابن عربی را خاتم الاولیای محمدی خوانده است.
[۸۴] مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص۳۱۹، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
[۸۵] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۱۴۴، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
[۸۶] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ص، ۱۵۷، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.



جندی بر پیروی از مرشدی محقق و استادی مدقق و کاملی مکمل در سیر و سلوک تأکید کرده و بارها به سالک سفارش نموده است که از همنشینی با شورانگیزان بی باک (کسانی که دعوی دارند دارای جنون عقلای مجانین‌اند و از حال و جذبه سخن می‌گویند) و از مصاحبت با شیوخ عُرفی و زَرّاقان سالوس (کسانی که از شیخ بودن جز تزویر، ریا، سُمْعه و ظاهر آرایی چیزی نمی‌دانند) پرهیز کند.
[۸۷] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۱۴۹، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
[۸۸] مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص ۱۶۹ـ۱۷۰، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.



(۱) آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة.
(۲) حیدربن علی آملی، المقدمات من کتاب نص النصوص فی شرح فصوص الحکم لمحیی الدین ابن العربی، ج ۱، چاپ هانری کوربن و عثمان اسماعیل یحیی، تهران ۱۳۶۷ ش.
(۳) احمدبن اخی ناطور افلاکی، مناقب العارفین، چاپ تحسین یازیجی، آنکارا ۱۹۵۹ـ۱۹۶۱، چاپ افست تهران ۱۳۶۲ ش.
(۴) مسعودبن عبداللّه بابا رکن الدین شیرازی، نصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص: شرح فصوص الحکم محی الدین ابن عربی، چاپ رجبعلی مظلومی، تهران ۱۳۵۹ ش.
(۵) اسماعیل بغدادی، هدیه العارفین، ج ۲، در حاجی خلیفه، ج ۶.
(۶) محمدبن محمدپارسا، شرح فصوص الحکم، چاپ جلیل مسگرنژاد، تهران ۱۳۶۶ ش.
(۷) نصرالله پورجوادی، در باره شرح فlt;/refصوص الحکم تألیف مؤیدالدین جندی، نشردانش، سال ۳، ش ۱ (آذر و دی ۱۳۶۱).
(۸) عبدالرحمان بن احمد جامی، نفحات الانس، چاپ محمود عابدی، تهران ۱۳۷۰ ش.
(۹) عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
(۱۰) مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
(۱۱) مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
(۱۲) حاجی خلیفه، کشف الظنون.
(۱۳) عثمان اسماعیل یحیی، مؤلفات ابن عربی: تاریخها وتصنیفها، ترجمه عن الفرنسیه احمد محمد طیب، مصر ۱۴۱۳/۱۹۹۲.
(۱۴) ابراهیم بن بزرگمهرعراقی، مجموعه آثار فخرالدین عراقی، چاپ نسرین محتشم، تهران ۱۳۷۲ ش.
(۱۵) سعیدالدین بن احمد فرغانی، مشارق الدّراری: شرح تائیه ابن فارض، چاپ جلال الدین آشتیانی، تهران ۱۳۵۷ ش.
(۱۶) محمدبن حمزه فناری، مصباح الانس فی شرح مفتاح غیب الجمع والوجود، چاپ سنگی تهران ۱۳۲۳، چاپ افست تهران ۱۳۶۳ ش.
(۱۷) داوودبن محمود قیصری، شرح فصوص الحکم، چاپ جلال الدین آشتیانی، تهرانspan class=span class= p ۱۳۷۵ ش.
(۱۸) عمررضا کحّاله، معجم المؤلفین، دمشق ۱۹۵۷ـ۱۹۶۱، چاپ افست بیروت.
(۱۹) کارل بروکلمان، تاریخ ادبیات عربی، لیدن ۱۹۴۳-۱۹۴۹.


۱. داوودبن محمود قیصری، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص چهار، چاپ جلال الدین آشتیانی، تهران ۱۳۷۵ ش.
۲. نصرالله پورجوادی، در باره شرح فصوص الحکم تألیف مؤیدالدین جندی، ج۱، ص۶۸، نشردانش، سال ۳، ش ۱ (آذر و دی ۱۳۶۱).
۳. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه مایل هروی، ص ۱۲، ج۱، ص۱۴۲ـ۱۴۴، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۴. مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص۹، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
۵. مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، مقدمه ابراهیمی دینانی، ص چهل وسه، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
۶. محمدبن حمزه فناری، مصباح الانس فی شرح مفتاح غیب الجمع والوجود، ج۱، ص۳، چاپ سنگی تهران ۱۳۲۳، چاپ افست تهران ۱۳۶۳ ش.
۷. عبدالرحمان بن احمد جامی، نفحات الانس، ج۱، ص۵۵۶، چاپ محمود عابدی، تهران ۱۳۷۰ ش.
۸. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص۱۹، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۹. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، پیشگفتار آشتیانی، ج۱، ص ۲۸، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۱۰. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، پیشگفتار، ج۱، ص ۳۷، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۱۱. سعیدالدین بن احمد فرغانی، مشارق الدّراری: شرح تائیه ابن فارض، ج۱، ص۱۲۹، چاپ جلال الدین آشتیانی، تهران ۱۳۵۷ ش.
۱۲. نصرالله پورجوادی، در باره شرح فصوص الحکم تألیف مؤیدالدین جندی، ج۱، ص۶۸، نشردانش، سال ۳، ش ۱ (آذر و دی ۱۳۶۱).
۱۳. احمدبن اخی ناطور افلاکی، مناقب العارفین، ج۱، ص۳۶۰، چاپ تحسین یازیجی، آنکارا ۱۹۵۹ـ۱۹۶۱، چاپ افست تهران ۱۳۶۲ ش.
۱۴. عبدالرحمان بن احمد جامی، نفحات الانس، ج۱، ص۴۶۵، چاپ محمود عابدی، تهران ۱۳۷۰ ش.
۱۵. کارل بروکلمان، تاریخ ادبیات عربی، ج۱، ص۵۸۸، لیدن ۱۹۴۳-۱۹۴۹.
۱۶. حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج ۲، ستون ۱۲۶۳ .
۱۷. مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، مقدمه ابراهیمی دینانی، ص چهل ودو، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
۱۸. مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص ۱۶ـ۱۲۴، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
۱۹. نصرالله پورجوادی، در باره شرح فصوص الحکم تألیف مؤیدالدین جندی، ج۱، ص۶۸ـ۶۹، نشردانش، سال ۳، ش ۱ (آذر و دی ۱۳۶۱).
۲۰. حیدربن علی آملی، المقدمات من کتاب نص النصوص فی شرح فصوص الحکم لمحیی الدین ابن العربی، ج۱، ص۱۳، ج ۱، چاپ هانری کوربن و عثمان اسماعیل یحیی، تهران ۱۳۶۷ ش.
۲۱. جامی عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ص ۱۹، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۲۲. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۲۴۰، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۲۳. مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، مقدمه ابراهیمی دینانی، ص سی وهفت ـ سی ونه، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
۲۴. عثمان اسماعیل یحیی، مؤلفات ابن عربی: تاریخها وتصنیفها، ج۱، ص۴۸۰، ترجمه عن الفرنسیه احمد محمد طیب، مصر ۱۴۱۳/۱۹۹۲.
۲۵. حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج ۲، ستون ۱۲۶۳.
۲۶. عبدالرحمان بن احمد جامی، نفحات الانس، ج۱، ص۵۵۶، چاپ محمود عابدی، تهران ۱۳۷۰ ش.
۲۷. داوودبن محمود قیصری، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص چهار، چاپ جلال الدین آشتیانی، تهران ۱۳۷۵ ش.
۲۸. مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، مقدمه، ابراهیمی دینانی، ص چهل وچهار، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
۲۹. محمدبن محمدپارسا، شرح فصوص الحکم، پیشگفتارمسگرنژاد، ص بیست و چهار، چاپ جلیل مسگرنژاد، تهران ۱۳۶۶ ش.
۳۰. محمدبن محمدپارسا، شرح فصوص الحکم، پیشگفتارمسگرنژاد، ص پنجاه ودوـ پنجاه وسه، چاپ جلیل مسگرنژاد، تهران ۱۳۶۶ ش.
۳۱. مسعودبن عبداللّه بابا رکن الدین شیرازی، نصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص: شرح فصوص الحکم محی الدین ابن عربی، ج۱، ص۲۴۰، چاپ رجبعلی مظلومی، تهران ۱۳۵۹ ش.
۳۲. مسعودبن عبداللّه بابا رکن الدین شیرازی، نصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص: شرح فصوص الحکم محی الدین ابن عربی، ج۱، ص۲۶۰ـ۲۶۱، چاپ رجبعلی مظلومی، تهران ۱۳۵۹ ش.
۳۳. مسعودبن عبداللّه بابا رکن الدین شیرازی، نصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص: شرح فصوص الحکم محی الدین ابن عربی، ج۱، ص۲۹۸، چاپ رجبعلی مظلومی، تهران ۱۳۵۹ ش.
۳۴. مسعودبن عبداللّه بابا رکن الدین شیرازی، نصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص: شرح فصوص الحکم محی الدین ابن عربی، ج۱، ص۳۱۹، چاپ رجبعلی مظلومی، تهران ۱۳۵۹ ش.
۳۵. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۱۹، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۳۶. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۲۷، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۳۷. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۶۷، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۳۸. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۲۰۸، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۳۹. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۲۱۷، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۴۰. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۲۴۰، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۴۱. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص پنجاه وچهارـ پنجاه وپنج، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۴۲. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص شصت ـ شصت ویک، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۴۳. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۲۷، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۴۴. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۲۱۷ ، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۴۵. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص۲۴۰، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۴۶. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص پنجاه و چهار ـ پنجاه و پنج، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۴۷. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص شصت ـ شصت ویک، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۴۸. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص ۴۶، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۴۹. مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص۲۶۶، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
۵۰. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۳۷ـ ۴۵، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۵۱. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص ۳۷، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۵۲. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه مایل هروی، ص ۲۲، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۵۳. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص ۷۲، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۵۴. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص ۳۷، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۵۵. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه مایل هروی، ص ۲۲، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۵۶. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه جندی، ج۱، ص ۳۷، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۵۷. عبدالرحمان بن احمد جامی، نفحات الانس، ج۱، ص۵۵۶، چاپ محمود عابدی، تهران ۱۳۷۰ ش.
۵۸. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه جندی، ص ۲۱، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۵۹. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه جندی، ص ۲۱، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۶۰. آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۱۷، ص۱۵۰.
۶۱. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه جندی، ص ۲۳، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۶۲. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۳۶، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۶۳. کارل بروکلمان، تاریخ ادبیات عربی، ج۱، ص۵۸۸، لیدن ۱۹۴۳-۱۹۴۹.
۶۴. عبدالرحمان بن احمد جامی، نفحات الانس، ج۱، ص۵۵۷، چاپ محمود عابدی، تهران ۱۳۷۰ ش.
۶۵. ابراهیم بن بزرگمهرعراقی، مجموعه آثار فخرالدین عراقی، ص ۴۶۳، چاپ نسرین محتشم، تهران ۱۳۷۲ ش.
۶۶. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه جندی، ص ۱۱، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۶۷. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، مقدمه جندی، ج۱، ص ۱۶، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۶۸. مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص۱۰ـ۱۶، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
۶۹. حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج ۲، ستون ۱۵۴۰.
۷۰. اسماعیل بغدادی، هدیه العارفین، ج ۲، ستون ۴۸۴، در حاجی خلیفه، ج ۶. در حاجی خلیفه.
۷۱. عمررضا کحّاله، معجم المؤلفین، ج۱۳، ص۵۴، دمشق ۱۹۵۷ـ۱۹۶۱، چاپ افست بیروت.
۷۲. عبدالرحمان بن احمد جامی، نفحات الانس، ج۱، ص۵۵۷، چاپ محمود عابدی، تهران ۱۳۷۰ ش.
۷۳. عبدالرحمان بن احمد جامی، نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص، ج۱، ص چهل ودو، چاپ ویلیام چیتیک، تهران ۱۳۵۶ ش.
۷۴. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۴۶ـ۴۷، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۷۵. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۴۸، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۷۶. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۵۳ ـ۵۴، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۷۷. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۵۸ ـ۵۹، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۷۸. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۴۳، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۷۹. مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص۱۰۲ـ۱۰۳، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
۸۰. مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ص ۲۶۸ـ ۲۶۹، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
۸۱. مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص۱۱۴، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
۸۲. مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص۱۱۴، پانویس ۳، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
۸۳. مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، مقدمه ابراهیمی دینانی، ص چهل وهفت، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
۸۴. مؤیدالدین بن محمود جندی، شرح فصوص الحکم، ج۱، ص۳۱۹، چاپ جلال الدین آشتیانی، مشهد ۱۳۶۱ ش.
۸۵. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۱۴۴، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۸۶. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ص، ۱۵۷، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۸۷. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص۱۴۹، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.
۸۸. مؤیدالدین بن محمود جندی، نفحة الروح و تحفة الفتوح، ج۱، ص ۱۶۹ـ۱۷۰، چاپ نجیب مایل هروی، تهران ۱۳۶۲ ش.



دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «مؤیدالدین بن محمود جندی»، شماره۵۰۸۵.    



جعبه ابزار