تعظیم

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



تعظیم (اکرام) یعنی بزرگ داشتن کسى یا چیزى و به عبارت دیگر رعایت مرتبه و شأن هرکس یا هر چیز مستحق تعظیم است.
در مقابل تعظیم اهانت است که اخص از ترک تعظیم مى‏باشد؛ ازاین‏رو هر ترک تعظیمى اهانت شمرده نمى‏شود، هرچند اهانت بدون ترک تعظیم تحقّق نمى‏یابد.


مراتب تعظیم

[ویرایش]

تعظیم داراى مراتبى است. کمترین آن مرتبه‏اى است که ترک آن اهانت شمرده مى‏شود. به عنوان مثال تعظیم قرآن کریم به لحاظ مکان مراتبى دارد. پایین‏ترین مرتبه آن نگهدارى قرآن در جایى است که از قرار گرفتن زیر پا یا بازیچه کودکان محفوظ باشد و ترک این مرتبه، یعنى قرار دادن آن در محل رفت‏وآمد و در دسترس کودکان اهانت به قرآن شمرده مى‏شود. در قرآن کریم به تعظیم شعائر و حرمات الهى (مقدسات)سفارش شده و در کتب مربوط به قواعد فقهى تحت عنوان قاعده حرمت اهانت به محترمات و مقدّسات، به مناسبت از تعظیم سخن رفته است. در پاره‏اى ابواب فقهى مانند طهارت، صلات، زکات، تجارت، صید و ذباحه و حدود به عنوان دلیل وجوب، حرمت، استحباب یا کراهت برخى اعمال به کار گرفته شده است.

حکم تعظیم

[ویرایش]

تعظیم شخص یا چیزى که شرع یا عقل آن را سزاوار تعظیم مى‏داند، امرى راجح و مطلوب است و ترک آن در مراتبى‏ که منجر به اهانت شود، حرام و رعایت دیگر مراتب آن، مستحب است.

مستحقّ تعظیم

[ویرایش]

خداوند متعال اوّلا و بالذّات سزاوار تعظیم است؛ سپس اسماء و صفات او؛ لفظى باشد، مانند لفظ اللّه، رحمان، رحیم؛ یا تکوینی، مانند انبیا و اوصیاى ایشان و مؤمنان کامل و نیز هر چیزى که منتسب به خداى متعال یا اولیاى او است، مانند قرآن، دین، مکانهاى شریف- همچون مکه، مدینه، کعبه، کربلا و دیگر مشاهد مشرّفه-، زمانهاى شریف- همچون روزهاى عید قربان، فطر، غدیر و جمعه و ماههاى حرام- و نیز اشیاى محترم مانند تربت کربلا و ضریح معصومان علیهم السّلام و اولیاى الهى.

کیفیت تعظیم

[ویرایش]

کیفیت تعظیم، متناسب با شأن و رتبه تعظیم‏شونده متفاوت است.

← تعظیم خداوند


تعظیم خداوند متعال به عبادت و ترک مخالفت او و توصیف و تعریف او- به اسمایى که بر تنزیه و کبریایى او دلالت دارد، مانند (سبحان اللّه) و (اللّه أکبر)- مى‏باشد.

← تعظیم انبیا و جانشینان ایشان


تعظیم انبیا و جانشینان ایشان به پذیرش دعوت آنان، اطاعت از دستورهاى ایشان و یاد کردن آنان با اوصاف و القاب متناسب با شأن ایشان و ذکر و نشر فضائلشان است.

← تعظیم مؤمنان کامل


تعظیم مؤمنان کامل به خضوع در مقابل ایشان، جهت فراگیرى معارف و آموزه‏هاى دینى از آنان و ستودن ایشان با اوصاف متناسب با شأن آنان تحقّق مى‏یابد. تعظیم دین خدا، قرآن، اماکن و ایام شریف و اشیاى محترم، هرکدام، متناسب با حالات و شئون آن است.

نمونه‏ هایى از احکام تعظیم

[ویرایش]


← طهارت


استنجاء با دستى که داراى انگشتر مزین به اسماء خداوند متعال یا معصومان علیهم السّلام است، در صورت عدم علم به نجس شدن آن، به دلیل منافات داشتن آن با تعظیم، مکروه است.
گروهى از فقها مس لفظ جلاله (اللّه) و سایر اسامى خاص الهى را بدون طهارت، به دلیل منافات داشتن‏ آن با تعظیم، حرام دانسته‏اند. برخى حکم یاد شده را به همان دلیل در مورد اسامى انبیا علیهم السّلام نیز جارى کرده‏اند. همچنین برخى به دلیل مذکور، دخول جنب در مشاهد مشرفه را حرام دانسته‏اند.
ساختن بنا، روى قبر پیشوایان دینى، شهدا و صالحان و عالمان ربانی به دلیل تعظیم شعائر الهی، نه تنها مکروه نیست بلکه ممدوح و پسندیده است.

← صلات


رو به قبله آمیزش کردن و شلوار پوشیدن و هر حالتى که با تعظیم قبله منافات داشته باشد مکروه است.
گذاردن پیشانی بر خاک به قصد تعظیم در تحقّق سجده، معتبر است.
[۱۵] مختصر الاحکام (گلپایگانى)، ص۶۳.


← زکات


از مصارف زکات در سهم (سبیل اللّه) صرف آن در تعظیم شعائر الهى است.

← تجارت


گروهى از فقها فروختن قرآن به کافر را به دلیل منافات داشتن آن با تعظیم کتاب آسمانی، حرام دانسته‏اند.
برخى نیز به همان دلیل، فروختن کتب حدیثی، تفسیرى، ادعیه و مانند آنها را که نزد مسلمانان داراى احترام و سزاوار تعظیم است به کفار حرام دانسته‏اند.

← صید و ذباحه


هنگام تذکیه حیوان، ذکر نام خداوند که بیانگر عظمت او باشد مانند (اللّه أکبر)، کافى است.

← حدود


دشنام دهنده به پیامبر اسلام صلّى اللّه علیه و آله یا دیگر معصومان علیهم السّلام، مستحق قتل است. برخى فقها این حکم را بر دشنام‏دهنده انبیا علیهم السّلام نیز- از آن جهت که تعظیم ایشان از ضروریات و سبّ آنان موجب ارتداد است- تعمیم داده‏اند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. العناوین الفقهیه ج۱، ص۵۵۸.    
۲. القواعد الفقهیه (بجنوردی)ج۵، ص۳۰۰.    
۳. جواهر الکلام ج۳، ص۴۷.    
۴. حج/سوره ۲۲، آیه۳۲.    
۵. حج/سوره۲۲، آیه۳۰.    
۶. العناوین الفقهیه ج۱، ص۵۵۸.    
۷. جواهر الکلام ج۳، ص۴۷.    
۸. المقنعة، ص۴۱.    
۹. الحدائق الناضرة ج۲، ص۷۹-۸۲.    
۱۰. الحدائق الناضرة ج۳، ص۴۷-۴۹.    
۱۱. جواهر الکلام ج۲، ص۳۱۶.    
۱۲. الحدائق الناضرةج۳، ص۵۳.    
۱۳. الحدائق الناضرةج۴، ص۱۳۲.    
۱۴. العروة الوثقی ج۲، ص۳۱۳.    
۱۵. مختصر الاحکام (گلپایگانى)، ص۶۳.
۱۶. تحریر الوسیلة ج۱، ص۳۳۸.    
۱۷. جواهر الکلام ج۲۲، ص۳۳۸-۳۴۰.    
۱۸. منهاج الصالحین (خوئی) ج۲، ص۳۳۸-۳۳۹.    
۱۹. الروضة البهیة ج۹، ص۱۹۴.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۵۳۵.    



جعبه ابزار